Seks en op z'n tijd een pak slaag

HERMINE Landvreugd is een ster in het beschrijven van ontluisterende seksscènes. En eigenlijk is seks een te mooi woord voor het ranzige gedoe in haar verhalen....

Al meteen in het titelverhaal van Kont achteruit. Hoerig, haar derde bundel, lezen we over een meisje dat luttele minuten na een abortus aan het werk gaat in een coffeeshop, in een roze cat suit en op stilettohakken. Terloops helpt zij haar baas voor honderd gulden aan zijn gerief: 'Mourat drukt mijn hoofd omlaag. Mijn nek verkrampt door het tegenwerken, ik geef het op en kus zijn zak. Hij smaakt zoutig en ik krijg een haar in mijn mond. Ik probeer niet te kokhalzen.'

Daarmee is de toon gezet. Als ongeleide projectielen gaan de meisjes in Landvreugds verhalen door levens die bestaan uit vreugdeloze seks, drugs dealende vriendjes en maar halfgewenste kinderen. Vrijen doe je voor geld of omdat de man zo nodig moet. Zoals het meisje uit het verhaal 'Hoewel het zomer is', dat zo blij is met haar nieuwe vriend Skin. Hoewel hij net acht jaar heeft gezeten voor een gewapende roofoverval, is hij 'de liefste jongen die ze in tijden is tegengekomen' - met tatoeage op zijn achterhoofd en geschoren kop. 'Soms vindt hij het leuk om haar in haar kont te neuken. Dat doet pijn.' Maar ze laat het toe: 'Ze vindt het zelfs leuk. Alsof ze van hem is, zo voelt dat.'

Deze vrouwen laten uitsluitend dergelijke pijnlijke vormen van intimiteit toe. Ze kunnen niet op een normale manier liefhebben, en de weinige aardige mannen die ze tegenkomen, slaan al snel op de vlucht. Zelfs hun eigen kinderen houden ze op afstand. Koeltjes beziet de escortgirl ('een klant in het Amstel, twee uurtjes voor een rug') uit het laatste verhaal haar onhandelbare zoontje Jonathan, en denkt: 'Het was mijn idee om geen abortus te laten plegen.' Aangezien ze ervan overtuigd zijn dat liefde slechts leidt tot pijn, hechten Landvreugds personages zich maar niet aan hun kinderen. Ze doen zich, als het even kan, voor als de babysit. Alleen wanneer de peuters liggen te slapen, durven ze nog wel eens toe te geven aan moederlijke gevoelens: 'Mijn wang tegen de zijne, heerlijk zacht.'

Ook mannen zijn het beste te benaderen als ze slapen. Dan kunnen hun gespierde lijven in alle rust worden bestudeerd en gestreeld. Er zijn grofweg twee typen partners in deze verhalen. Schrale jongetjes die chocomel drinken en nooit sporten, of agressieve criminelen die altijd op zoek zijn naar een nieuw handeltje. Bij de laatsten voelen Landvreugds personages zich veilig, van hen accepteren ze alles: 'Lul eerste klas, maar ik word zelden kwaad.'

De slappelingen daarentegen worden vroeg of laat aan de kant gezet, zoals in het verhaal 'Eentje die bokst'. Het draait om een Surinaamse die, zoals meer vrouwen bij Landvreugd, bokst: zo kun je tenminste jezelf beschermen. Ze houdt er een intellectueel vriendje op na dat niet alleen kaal wordt, maar ook een kromme rug en piepende longen heeft, en naar ui smaakt. Zijn dagen bij haar zijn geteld: 'Nog even. Jij miezer', denkt ze en droomt ervan te horen bij de harem van Ronnie Brunswijk. Een andere man is ook goed, als hij maar sterker is dan zij: 'Doe mij zo'n neger. Bestudeerd nonchalante loop, koele blik, en de dikke sensuele lippen strak op elkaar. Een bokser, van de boksschool Albert Cuyp. Het rode zijden broekje valt soepel over de harde kont.'

Terwijl deze vrouwen zichzelf steeds weer manoeuvreren in situaties waarin ze vernederd en misbruikt worden, dromen ze over een ander leven. De een verlangt naar 'een rijtjeshuisje met klimop tegen de gevel', de volgende naar een zwangere buik en 'bh's met een grotere cupmaat'. Anderen zijn minder huiselijk en willen juist weg, vluchten naar elke willekeurige plaats ter wereld. Zo droomt een van de personages (de vrouwen blijven naamloos bij Landvreugd) dat ze kan vliegen. Maar als ze eindelijk een vluchtje in een helikopter mag maken, zit ze naast een opdringerige kerel die naar bier stinkt en staat ze veel te snel naar haar zin weer met de voeten op aarde. Geen van de vrouwen weet haar bestaan te ontvluchten. Zij smoren hun onvrede met een gram zuivere coke, dure merkkleding, een liter wodka - en op zijn tijd een pak slaag van hun vriend.

Het wordt verhaald in Landvreugds zakelijke en registrerende stijl. Haar manier van vertellen is effectief, het gebrek aan opsmuk versterkt de leegheid waarom het hier gaat. Bovendien kent zij haar zaakjes, zodat de wereld die ze beschrijft ook geloofwaardig is. Ongetwijfeld is zoenen lekker met een piercing in je tong en het zal best dat skateboarden 'tof' is na een lijntje, en dat er meisjes bestaan die de hond pijpen als hun vriend dat wil.

De vraag is waarom Landvreugd het nodig acht dit allemaal al drie bundels lang op te schrijven. Keer op keer zet ze haar personages vast in uitzichtloze situaties en laat ze hen vergeefs verlangen naar een bevrijding, naar 'iets wat er toedoet'. Waarschijnlijk probeert zij een gevoel van beklemming op te roepen bij haar lezers, maar het enige dat ze bewerkstelligt is verveling. Na een of twee voorspelbare verhalen laten die wezenloze figuren ons verder koud.

Ook als het haar te doen is om het choqueren van de lezer met haar amorele toestanden, faalt ze. Er is niets verontrustends aan de afgepaste misdaadjes die we hier krijgen voorgeschoteld. Dat komt doordat Landvreugd niet zoveel afstand houdt als de zakelijke stijl suggereert. Achter haar quasi-onverschilligheid schuilt een systeem waarin niets zomaar gebeurt en alles verklaarbaar is.

Weinig subtiel wordt iedere keer uitgelegd hoe het zover heeft kunnen komen. Daardoor worden de personages gereduceerd tot stereotypen, zoals dit hoertje over wie wordt uitgelegd: 'In haar jeugd heeft ze dingen meegemaakt, daar heeft het mee te maken. Ze dacht dat alle liefde fake was en besloot daar dan maar geld mee te verdienen.' Zo is een ander personage pooier omdat zijn vader hem heeft verwaarloosd, is de volgende achterdochtig 'omdat veel mensen hem vroeger hebben belazerd' en neemt een derde drugs 'omdat het een leegte vult'. Door dergelijke simplificaties maakt Landvreugd haar personages oninteressant en onschadelijk.

Met de beproefde seks-en-drugs-thematiek zal Kont achteruit. Hoerig ongetwijfeld aantrekkingskracht op jonge lezers uitoefenen. Ouders hoeven echter niets te vrezen; geen puber zal van zulke brave verhalen op het slechte pad raken. Mogelijk zweren ze de seks zelfs voorgoed af, wanneer ze kennis hebben genomen van de onsmakelijke exercities in deze bundel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden