Nieuws Longkanker

Screening op longkanker bij (ex-)rokers zou ‘duizenden doden voorkomen’, maar deskundigen zijn sceptisch

Dinsdag maakte het Rotterdamse Erasmus MC bekend dat bij (ex-)rokers die regelmatig een CT-scan laten maken eerder longkanker wordt ontdekt, waardoor de kans dat ze eraan overlijden daalt. Meteen werd gepleit voor landelijke invoering van de screening. Maar deskundigen zijn kritisch over de cijfers.

Röntgenfoto van de longen, met links in het rood een longtumor. Beeld Getty Images

Om wat voor onderzoek gaat het?

Vijftien jaar geleden zijn Nederlandse en Belgische artsen begonnen met een langlopend proefbevolkingsonderzoek dat zou moeten uitwijzen of het nuttig is om rokers en ex-rokers regelmatig een CT-scan te laten ondergaan. Het idee is dat zo longtumoren, die vaak pas worden ontdekt in een laat stadium, eerder worden opgespoord. Daardoor gaan patiënten mogelijk minder snel dood. Aan het onderzoek deden 16 duizend  (ex-)rokers tussen de 50 en de 74 jaar mee, voornamelijk mannen. De helft van hen kreeg, met tussenpozen van 1 tot 2,5 jaar, vier keer een CT-scan van de longen. De andere helft niet. Daarna zijn de groepen met elkaar vergeleken.

Wat zijn de resultaten?

Dinsdag maakte de hoofdonderzoeker, de Rotterdamse hoogleraar Harry de Koning, op een internationaal congres in Canada de eindresultaten bekend. Het Erasmus MC bracht tegelijkertijd een persbericht naar buiten. Daar staat in dat na tien jaar in de screeningsgroep 157 mannen aan longkanker zijn overleden en in de controlegroep 214: een verschil van 26 procent. ‘Duizenden voorkomen sterfgevallen aan longkanker door screening’, luidde de kop boven het eerste persbericht. ‘Een resultaat van wereldklasse’, merkt De Koning in dat persbericht op. Wetenschappers uit de hele wereld zaten te wachten op de cijfers uit de Nelson-studie, zoals het onderzoek formeel heet; het is wereldwijd het eerste onderzoek waarbij twee groepen, met en zonder scans, zijn vergeleken.

Kloppen die cijfers?

Dat valt niet na te gaan. Het achterliggende onderzoek wordt pas over een paar maanden vrijgegeven. ‘Stuitend dat er een lyrisch persbericht verschijnt terwijl niemand kan nagaan waar dat op is gebaseerd’, zegt Yolanda van der Graaf, emeritus hoogleraar klinische epidemiologie, gespecialiseerd in screening. De Koning laat vanuit Toronto weten dat de cijfers in het persbericht ‘uiteraard kloppen’, maar gaat niet in op verdere vragen.

Is er reden voor twijfel dan?

In de samenvatting van de studie, die dinsdagavond op de website van het congres werd vrijgegeven, staan de algehele sterftecijfers voor de twee groepen. In de controlegroep zijn alles bij elkaar 934 deelnemers overleden, in de screeningsgroep 904, een niet-significant verschil. Het komt erop neer, zegt huisarts en publicist Joost Zaat, dat deelnemers dan misschien iets minder vaak dood gingen aan longkanker, maar vervolgens alsnog aan wat anders. ‘Wat is het nut van de screening dan precies?’ Zaat publiceerde woensdag in het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde een uitgebreide reconstructie van de Nelson-studie, waaruit blijkt dat de afgelopen jaren met allerlei wetenschappelijke noodgrepen is gepoogd om het onderzoek op de been te houden, vanuit, schrijft Zaat, ‘een blind verlangen’ in een positieve uitkomst.

Maar de screening levert wel minder longkankerdoden op toch?

Afgaande op het persbericht gaat het om 57 doden minder in tien jaar tijd. Daarvoor moesten ruim zevenduizend (ex-)rokers dan wel vier keer een CT-scan laten maken. ‘Een minimale opbrengst’ voor alle moeite en de miljoenen euro’s die zijn uitgegeven, reageert Van der Graaf. ‘De Rotterdamse interpretatie is: het werkt. Ik concludeer: het werkt niet. Met al dat geld voor screening kun je veel beter rokers helpen stoppen. Dat is effectiever, want ook nog eens beter voor hart en vaten.’ Van de 600 duizend (ex-)rokers die werden uitgenodigd, reageerde driekwart niet, zo blijkt uit een overzicht dat vorig jaar in vakblad Thorax verscheen. Het gros van de (ex-)rokers wil kennelijk niet meedoen, concludeert Van der Graaf. ‘En ze zullen toch echt zelf in de scan moeten gaan liggen. Hoe komen de onderzoekers dan aan duizenden minder sterfgevallen? Ik zie ze niet.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.