Science alerter op fraude bij spraakmakend onderzoek

Het wetenschappelijke tijdschrift Science gaat spraakmakende artikelen van onderzoekers extra streng beoordelen voor publicatie.

Van onze verslaggever

Dat heeft hoofdredacteur Donald Kennedy dinsdag aangegeven op advies van een onafhankelijk onderzoek naar de rol van zijn blad in de fraudezaak rond de Koreaanse kloneringsonderzoeker Woo Suk Hwang. De commissie moest nagaan hoe Science en zijn adviseurs artikelen van Hwang hadden kunnen doorlaten, terwijl ze later goeddeels op verzinsels gebaseerd bleken.

Volgens de commissie stak de redactie van Science destijds wel degelijk al bovengemiddeld veel aandacht in de artikelen van Hwang, die destijds groot opzien baarden. Dat ze op fraude berustten was moeilijk te ontdekken. ‘Het vooruitzicht te kunnen publiceren in Science kan een reden zijn om de regels niet te volgen.’

Het beoordelingssysteem van Science is tot nog toe gebaseerd geweest op de aanname dat auteurs integer te werk gaan. Het blad, uitgegeven door de Amerikaanse wetenschappelijke organisatie AAAS, doet er goed aan procedures te ontwikkelen waarin met potentiële fraude rekening wordt gehouden, aldus de commissie.

Science publiceerde in februari 2004 en maart 2005 twee artikelen van Hwang over het klonen van menselijke embryonale stamcellen. De Koreaanse resultaten leken een geheel nieuwe ontwikkeling in het kloon-onderzoek aan te kondigen.

Later dat jaar bleek evenwel dat Hwang geen antwoord had op nadere vragen over zijn methodes en resultaten. Het originele onderzoeksmateriaal was vernietigd, heette het. Ook bleek een reeks foto’s in het eerste artikel bij nadere beschouwing vervalst.

Hwang zei de dupe te zijn van wangedrag van zijn ondergeschikten, maar verloor zijn baan als onderzoeksleider. De Zuid-Koreaanse staat begon een proces tegen de onderzoeker, die in de jaren ervoor haast onbeperkte financiële steun had genoten, op grond van zijn publicaties en resultaten.

In januari van dit jaar plaatste Science een terugtrekking van beide artikelen van de groep van Hwang. Ook andere bladen publiceerden zulke correcties.

Volgens de onderzoekscommissie moeten tijdschriftredacties vooral extra waakzaam zijn bij artikelen met tegen-intuïtieve resultaten of artikelen waarvan is te voorzien dat ze veel aandacht zullen trekken in de media of de politiek. Zulke papers zijn met name te verwachten op het gebied van klimaatverandering, gezondheid, nanotechnologie en biotechnologie.

De commissie adviseert in zulke gevallen bijvoorbeeld nauwgezette studie van de originele meetresultaten van de auteurs en volledige publicatie ervan. Daarnaast moet de rol van elke auteur en co-auteur voor publicatie preciezer in kaart worden gebracht. Science ontvangt jaarlijks 12 duizend manuscripten voor publicatie. Minder dan tien procent daarvan wordt serieus beoordeeld, de rest afgewezen. Uiteindelijk wordt minder dan vijf procent van alle materiaal na beoordeling door de redactie en vakgenoten van de auteurs (peer-review) werkelijk in het blad afgedrukt.

Hoofdredacteur Donald Kennedy van Science maakte dinsdag bekend dat de redactie werkt aan een methode voor risico-analyses voor aangeboden stukken. Volgens Kennedy is met de affaire Hwang noodgedwongen sprake van een cultuuromslag. Het tijdperk van wederzijds vertrouwen is voorbij. ‘Er zijn meer redenen dan ooit om te grote claims te doen of zelfs gegevens te vervalsen.’

Science wil op het gebied van fraudepreventie samenwerken met andere topbladen als het Britse Nature. In het nummer van 1 december worden de nieuwe regels nader uiteengezet.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden