NieuwsCovid-19

Schrikbarend vaak trombose bij coronapatiënten, artsen weten niet waarom

Artsen raken wereldwijd gealarmeerd nu ze bij hun patiënten een mysterieus effect van het coronavirus zien opdoemen. Steeds duidelijker wordt dat het virus niet alleen ernstige longontstekingen veroorzaakt, maar ook het bloed van voorheen gezonde patiënten dikker maakt en laat klonteren.

CT-scan van een patiënt met een longembolie. Medici noemen dit een ruiterembolie omdat de vorm van het stolsel doet denken aan een ruiter op een paard.Beeld Amsterdam UMC, Ludo Beenen

Onderzoek van het Amsterdam UMC toont aan dat zowel op de intensive care als op de verpleegafdeling veel vaker dan normaal trombose voorkomt, bloedstolsels die soms een fatale afloop hebben omdat ze de bloedcirculatie belemmeren. De stolsels zitten vooral in de longen, maar soms ook in de bloedvaten van de benen of die naar de hersenen. En dat ondanks de bloedverdunners die alle patiënten bij binnenkomst krijgen toegediend.

Artsen zijn alert op trombose bij ziekenhuispatiënten. Hun bloedcirculatie is door gebrek aan beweging een soort stationair draaiende motor, verduidelijkt Saskia Middeldorp, hoogleraar inwendige geneeskunde in het Amsterdam UMC. Bovendien maken patiënten die met een ernstige infectie op de ic liggen, bepaalde stoffen aan die de bloedstolling op gang brengen, zegt Evert de Jonge, hoogleraar en hoofd van de ic in het LUMC. Wat er bij covid-19-patiënten gebeurt is echter volkomen nieuw, zeggen ze allebei. Ze zijn niet alleen verrast door het grote aantal patiënten met een stollingsprobleem, maar ook door wat ze op CT-scans van patiënten zien.

In de meeste gevallen is op die scans sprake van een longembolie, een stolsel in de longen, en bij niet-covid-patiënten gaat het dan vaak om een bloedprop die in de benen is ontstaan en naar boven is geschoten. ‘Bij de covid-19-patiënten lijkt het erop dat de stolling in de longen zelf optreedt, op de plek waar de meeste ontstekingen zitten’, zegt De Jonge. ‘En we begrijpen niet goed waarom.’

Twee keer zo veel trombose

Voor het onderzoek van het Amsterdam UMC, dat binnenkort in een vakblad wordt gepubliceerd, bestudeerden de onderzoekers het ziekteverloop van bijna tweehonderd covid-19-patiënten. Na twee weken was bij 39 procent van de ic-patiënten een vorm van trombose opgetreden, ruim twee keer zo veel als bij reguliere ic-patiënten. Bij patiënten op de verpleegafdeling ging het om ruim 3 procent, dat is 50 procent hoger dan normaal. Terwijl ze allemaal preventief bloedverdunners hadden gekregen. Patiënten met trombose hadden een drie keer hogere kans op sterfte. Maar dat kan ook komen doordat zij er al ernstiger aan toe waren, zegt Middeldorp.

De Amsterdamse cijfers sluiten aan bij een beeld dat ook internationaal opdoemt: Franse en Italiaanse onderzoekers publiceerden onlangs net zulke verontrustende cijfers en deze week beschreef een Amerikaanse arts in The New England Journal of Medicine vijf patiënten die thuis een beroerte hadden gekregen en bij wie daarna in het ziekenhuis het coronavirus werd vastgesteld. 

Dat klinkt beangstigend, erkent intensivist De Jonge, maar op zijn ic heeft hij nog weinig herseninfarcten gezien. ‘Maar patiënten slapen, en er wordt vaak geen obductie gedaan om de doodsoorzaak te achterhalen, dus het kan zijn dat we gevallen missen.’ In een vorige maand gepubliceerd onderzoek op drie Nederlandse ic’s telden artsen onder de 184 patiënten naast 25 longembolieën ook drie beroertes.

Bloedstollingseiwitten 

De vraag die alle artsen nu bezighoudt is: hoe kan het coronavirus de bloedstolling zo heftig beïnvloeden? Covid-19-patiënten op de ic’s hebben vaak zeer veel ontstekingsstoffen in hun bloed, stoffen die eiwitten in het bloed activeren die bij de bloedstolling betrokken zijn. Maar er is iets curieus aan de hand, zegt De Jonge: als die bloedstollingseiwitten worden geactiveerd, raken ze normaal gesproken na verloop van tijd op, terwijl bij deze groep patiënten de hoeveelheid eiwitten bij metingen recordhoogtes bereikt. ‘Het is alsof die hele fase wordt overgeslagen.’ Middeldorp vermoedt dat het virus zelf rechtstreeks schuldig is en de bekleding van de bloedvaten in de longen aantast.

Artsen geven ic-patiënten altijd uit voorzorg bloedverdunners omdat ze door het lange stilliggen meer risico lopen op trombose, maar begin vorige maand hebben ze landelijk besloten om de dosering bij covid-19-patiënten op de ic te verdubbelen. Of die aanpak effectief is, moet de komende tijd in buitenlands onderzoek worden aangetoond. 

Te veel bloedverdunners geven heeft een risico, erkent De Jonge: dat kan leiden tot bloedingen. ‘We houden onze patiënten heel goed in de gaten, maar nietsdoen is geen optie. We hebben geen tijd om het onderzoek af te wachten. We doen nu wat we denken dat het beste voor ze is.’

Meer over het coronavirus

Drie coronapatiënten vertellen over de aanloop naar hun ziekenhuisopname, het verblijf zelf en de status van hun herstel. ‘Ik lag erbij als een dood vogeltje, in volstrekte isolatie.’

Elke dag publiceren het RIVM, de ziekenhuizen, wereldgezondheidsorganisatie WHO en allerlei landen cijfers over de uitbraak van het coronavirus. Maar welke cijfers zijn belangrijk? En hoe moeten we ernaar kijken? We zetten de belangrijkste grafieken en kaarten op een rij.

Heldere analyses, de laatste cijfers, vraag en antwoord, reportages en meer staan overzichtelijk bij elkaar in dit dossier.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden