Schrijven is kut, maar niet schrijven is kutter

Deze maand proberen wereldwijd tienduizenden mensen een roman te schrijven in het kader van de National Novel Writing Month (NaNoWriMo)....

Zonder nieuwsgierigheid vaart niemand wel, dus ik woonde op 1 november het Nederlandse startsein bij van de mondiale schrijfmaand in The American Book Center in Amsterdam. Er zaten ongeveer dertig aspirant-schrijvers. Alle vragen die ik had, kwamen daar aan de orde. En ze werden op een charmante, slimme en humoristische manier beantwoord door Lisa Friedman, een Amerikaanse schrijfster die de kost verdient met schrijfcursussen. Henk Jan Smits zou vast vinden dat zij de X-factor heeft, maar dat zegt niets, want dat vindt hij ook van Balkenende.

Iedere vraag verwelkomde zij als een godsgeschenk. Good question! Dat was nou precies de vraag die zij nodig had om uit te kunnen leggen hoe je binnen één maand een roman schrijft. Ik loop altijd na een paar kantjes vast, wat moet ik daaraan doen? Ik stel het schrijven steeds uit, ik twijfel te veel, ik krijg er geen structuur in, ik heb geen plot, ik ben altijd ontevreden over wat ik geschreven heb, de personages staan me tegen, ik maak zoveel taalfouten. Wat nu? Het waren universele schrijverszorgen die Lisa met grappen en sweeping statements stuk voor stuk van tafel veegde. Bad writing is part of good writing! You don’t need a plot at all! Structure doesn’t matter! En de vragenstellers slaakten een zucht van opluchting.

Lisa propageerde als panacee voor alle schrijfproblemen de techniek van freewriting, ook wel automatic writing genoemd. Put your pencil on the paper and don’t stop. Just keep writing. Zo omschreef ze deze techniek. Ze stelde zelfs voor tijdens het vrijschrijven een tikkende klok naast je te zetten. Na enkele dagen begin je dan als pavlov-reactie vanzelf te schrijven zodra je die klok hoort tikken! Don’t think about quality! Haar antwoorden lardeerde ze met opbeurende citaten van beroemde schrijvers. ‘Je bent toch nooit tevreden over wat je schrijft, dus waarom dan niet gewoon de eerste versie afmaken?’, zou Fay Weldon bijvoorbeeld gezegd hebben.

Als schrijver van gepubliceerde romans zat ik er wat bedremmeld bij. Eerst voelde het natuurlijk wel lekker aan. Ik had allang bereikt waar de mensen om me heen zichtbaar van droomden, maar langzaam maar zeker begon ik me ongemakkelijk te voelen. Wat was ik voor een waardeloze schrijver? Ik deed alles wat ik volgens Lisa niet moest doen: nadenken aan het bureau (when you think you don’t write!), voortdurend herschrijven, het werk van dagen met één druk op de knop verwijderen, twijfelen, vluchten naar het café, televisie kijken, kranten lezen, door het huis banjeren; geen wonder dat ik wel enkele jaren deed over het schrijven van een roman. Ik moest gewoon tikken, almaar doortikken, elke dag uren achtereen, totdat ik woorden genoeg had getikt voor een boek. Dan heb je er wel twaalf per jaar.

Lisa gaf ons een beginzinnetje op. En verdomd, het lukte, ik schreef zonder het potlood van het papier te halen in vijf minuten net zoveel woorden als ik gewoonlijk in enkele uren opschrijf. Om me heen zag ik iedereen even driftig woorden neerkalken. Toen we op Lisa’s commando stopten, heerste er grote tevredenheid in het zaaltje. De roman van 50 duizend woorden leek opeens voor iedereen een haalbare kaart.

Of er in die vijf minuten schrijvers geboren werden, weet ik niet, maar ik weet wel dat ik me heel treurig begon te voelen. En toen kwam de hamvraag bij me op die niemand gesteld had. Why? Waarom zou je 50 duizend woorden opschrijven zonder inzet, louter en alleen om tegen jezelf te kunnen zeggen dat je een roman hebt geschreven? Why? Waarom wil iemand een roman produceren als een woorden spuwende automaat, zonder de pijn die nu eenmaal bij het schrijven hoort? Why? Wie wil er nou een wielerwedstrijd winnen zonder te fietsen?

Ik dacht aan Mensje van Keulen. ‘Schrijven is kut’, hoorde ik haar eens zeggen. Met al haar ervaring was het nog altijd zwoegen, lijden en vloeken aan het bureau. ‘Maar niet schrijven is kutter.’ That’s the spirit!

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden