ColumnLotte Jensen

Schrap de bizar hoge onderwijsprijs van minister Van Engelshoven

Soms droom ik van uitpuilende collegezalen bij de studie Nederlands. Van een numerus fixus, omdat we de toeloop niet meer aankunnen. Van docenten die uitgerust voor de groep staan en tijd overhouden om vernieuwend onderzoek te doen. Van promovendi die meteen een vaste baan in de wetenschap vinden. Van studenten zonder studieschuld.

Een luchtkasteel? Misschien. Maar toen ik het zojuist gelanceerde boek De ideale universiteit van Floris Cohen las, klaarde ik helemaal op. Cohen is emeritus hoogleraar geschiedenis van de natuurwetenschap en schetst daarin de contouren van zijn ideale universiteit. Als een moderne Descartes schrapt hij eerst alle bestaande zekerheden. Vanaf een ‘aldus mentaal schoongeveegd speelveld’ schept hij de ideale academie. Het is een waardengemeenschap waar onderwijs en onderzoek optimaal bloeien.

Om dat ideaal te bereiken, treft hij rigoureuze maatregelen. Zo pleit hij voor een vergaande samenwerking tussen het HBO en de universiteiten (het WHBO). Een heleboel zaken worden afgeschaft, zoals onderzoeksfinancier NWO, de VSNU (‘Haagse lobbyist’) en het visitatiesysteem (tijdrovende beoordelingen van opleidingen door externe deskundigen die zelf ook wel wat beters te doen hebben). 

Universiteiten hoeven niet meer te groeien en het voortbestaan van opleidingen is niet langer afhankelijk van studenteninstroom. Er keert veel moois voor terug: studiebeurzen, professionele autonomie en louter vaste aanstellingen. Cohen breekt verder een lans voor de geesteswetenschappen, de studie Nederlands in het bijzonder. Los van het aantal studenten dat ze trekt, moet deze opleiding aan elke academie vertegenwoordigd zijn. En het Nederlands moet weer de dominante taal in het onderwijs worden.

Het klinkt me als muziek in de oren. En nu niet meteen in een Pavlovreactie schieten dat dit onbetaalbaar is! In Cohens model kan het allemaal. Hoewel ik het lang niet met al zijn voorstellen eens ben, vind ik zijn aanpak beslist verfrissend: eerst schrappen en dan het uitgespaarde geld in andere zaken steken. Doe als Cohen en ontwerp je ideale universiteit. Wat zou u als eerste schrappen?

Op mijn eigen faculteit organiseren we sinds kort ‘schraplunches’ die bedoeld zijn om overbodige bureaucratie te verminderen. Het zijn vrolijke bijeenkomsten, die bovendien effectief zijn. Zo besloten mijn collega en ik onlangs alle tussentoetsen te schrappen. Het is ons goed bevallen: minder werkdruk, meer werkplezier en betere resultaten op het tentamen. Maar we hebben niet alles zelf in de hand.

Geïnspireerd door Cohen maakte ik daarom een schraplijst van zaken die buiten mijn directe invloedssfeer liggen. Met stip op één: de onderwijsprijs die minister Van Engelshoven afgelopen december instelde. Jaarlijks zal zij 5 miljoen euro uitkeren aan twee excellente docententeams van hogescholen en universiteiten. Een bizar hoog bedrag waar slechts een heel klein groepje docenten dat toch al goed draait, van profiteert. 

Dat geld kunnen we echt veel beter gebruiken. Je kunt er ook alle bacheloropleidingen Nederlandse taal en cultuur mee overeind houden. Om maar iets te noemen.

Lotte Jensen is hoogleraar Nederlandse literatuur- en cultuurgeschiedenis aan de Radboud Universiteit.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden