Wetenschap Medische ethiek

Schoonheidsspecialisten doen soms riskante ingrepen waarvoor zij niet zijn opgeleid

Het werk van schoonheidsspecialisten wordt steeds complexer. Ze doen soms behandelingen waarvoor ze niet de vereiste scholing hebben en zien zich geplaatst voor lastige morele keuzes.

Wie naar de schoonheidsspecialist gaat voor de behandeling van acne of pigmentvlekken, of wie zich laat laseren voor een jonger ogende huid, kan maar beter controleren of de gezichtsverzorger hiervoor is opgeleid. Hoewel tweederde van de schoonheidsspecialisten dit soort ingrijpende behandelingen uitvoert, heeft eenderde van hen niet de benodigde scholing genoten. Dat kan gezondheidsrisico’s opleveren, bijvoorbeeld brandwonden door een verkeerd gebruik van laserapparatuur. Daarnaast kan een op de drie behandelaars niet inschatten of de gebruikte apparatuur wel betrouwbaar is. 

Beeld Studio V

Dat schrijven onderzoekers van het Rotterdamse Erasmus MC in het wetenschappelijke tijdschrift Narrative Inquiry in Bioethics. Op verzoek van Anbos, de branchevereniging voor schoonheidsspecialisten, inventariseerden wetenschappers welke ethische kwesties in de branche aandacht verdienen. Ze spraken uitvoerig met schoonheidsverzorgers en stuurden een enquête rond onder zevenduizend ondernemers. 431 schoonheidsexperts vulden de enquête in. Het onderzoek maakt onder meer duidelijk dat schoonheidsspecialisten zich met veel meer bezighouden dan met hun traditionele taken – het verzorgen van de huid en het aanbrengen van cosmetica. Hun werk wordt steeds complexer en krijgt soms een bijna medisch karakter. Daardoor komen de schoonheidsexperts vaker voor lastige morele keuzes te staan, terwijl hun opleiding nauwelijks voorziet in ethische richtlijnen. Zes vragen aan onderzoeker Eline Bunnik van het Erasmus MC.

Waarom was het tijd voor dit onderzoek?

‘In de medische ethiek is veel aandacht voor de verantwoordelijkheid van artsen, maar ook in schoonheidssalons vinden vaak riskante ingrepen plaats. Denk aan definitieve ontharingen, permanente make-up, of laserbehandelingen om pigmentvlekken te verwijderen. Artsen moeten een eed afleggen waarin ze zweren zich te zullen houden aan bepaalde beroepscodes. Van schoonheidsspecialisten werd tot nu toe niet veel gevraagd.’

Wat zijn de belangrijkste ethische dilemma’s voor schoonheidsspecialisten?

‘Een belangrijk onderwerp is hoe je moet omgaan met vergaande verwachtingen van mensen. Wat doe je als een vrouw een verjongingsbehandeling wil om er tien jaar jonger uit te zien, terwijl dat helemaal niet kan? Of als ze vraagt om een ingrijpende behandeling, die niet gezond is voor haar huid? Op dat moment is het niet in het belang van de klant om mee te gaan met die wens. Verder adverteren sommige salons met behandelingen voor kinderen, terwijl die soms een blijvend effect hebben. Wat doe je als een moeder een deel van de wenkbrauwen van haar kinderen wil laten verwijderen, terwijl die haren vaak niet meer terugkomen? In die gevallen zouden schoonheidsspecialisten de behandeling moeten weigeren.’

Een schoonheidsspecialist die ‘nee’ verkoopt, verdient niets.

‘Het is een dilemma dat schoonheidsspecialisten dienstverleners zijn, maar tegelijkertijd ondernemers. De ene schoonheidsspecialist zal misschien meer aan de portemonnee van de klant denken dan de andere, ook als dat ten koste gaat van haar eigen omzet. Een belangrijk onderdeel van hun werk is dat ze producten verkopen. Die zijn vaak heel duur, terwijl sommige crèmes niet veel meer doen dan een eenvoudig zalfje. Toch worden ze verkocht met verhalen die gouden bergen beloven. De regel is dat gezondheidsspecialisten hun klanten geen dingen mogen aansmeren die niet goed voor ze zijn.’

In het rapport staat dat schoonheidsspecialisten klanten soms sneller moeten doorverwijzen naar andere experts. Geef eens een voorbeeld?

‘Interessant is de aandacht die we de laatste jaren zien voor voeding en gezondheid. Ik hoorde het verhaal van een schoonheidsspecialist die een klant met blaasklachten adviseerde veel cranberrysap te drinken. In plaats van naar een arts te gaan, dronk de klant grote hoeveelheden cranberrysap en ontwikkelde zo een nierbekkeninfectie. Ook komen schoonheidsspecialisten afwijkingen aan de huid tegen die wijzen op huidkanker. Schoonheidsspecialisten moeten weten wanneer ze iemand moeten doorverwijzen naar een huisarts.’

Meer weten over uiterlijke behandelingen? Lees hoe cosmetische ingrepen steeds normaler worden onder jongeren

Hoe komt het dat veel schoonheidsspecialisten ingrijpende behandelingen geven waarvoor ze onvoldoende geschoold zijn?

‘Voor schoonheidsspecialisten bestaat een basisopleiding van vier jaar. Daarna kun je trainingen volgen om je te specialiseren. Veel schoonheidsspecialisten zijn nieuwsgierig en doen dat ook. Maar het is geen beschermde titel, dus iedereen kan zich schoonheidsspecialist noemen. Verder zou iedere gezichtsverzorger met enige regelmaat een nascholing moeten volgen. Er is alleen niet zoiets als een verplichting van overheidswege. Het kost tijd en geld, het is een investering in zichzelf, in de eigen professionaliteit. Niet iedereen komt eraan toe.’

Wat is het belangrijkste advies van u aan de sector?

‘De beroepsgroep moet goed gaan beseffen wat ze wel kunnen en mogen doen, en wat niet. Binnen de opleiding moet meer aandacht komen voor ethiek en het erkennen van de eigen grenzen. Pas dan kunnen we van de nieuwe generatie schoonheidsspecialisten verwachten dat ze naar deze normen gaan handelen.’

Reactie van Anbos op het onderzoek:

‘Het was voor ons een boeiende discussie’, zegt Anbos-secretaris Herman van Venetië over het onderzoek. ‘De discussie over professionele grenzen, de aandacht voor kwetsbare groepen en de verhouding tussen integriteit en commercie zijn ons het meest bijgebleven. De nieuwe richtlijn, Ethiek voor de schoonheidsverzorging, is verzonden naar alle ondernemers in de schoonheidsverzorging.’ Door het afschaffen van de vestigingswet kunnen ook ondernemers zonder vakdiploma zich als schoonheidsspecialist vestigen. ‘Of je bedrijf dan een lang leven beschoren is, is de vraag’, zegt Van Venetië. ‘Je moet kennis hebben van schoonheidsverzorging om te kunnen slagen. Heb je dat niet, dan heeft de consument dat snel in de gaten en loopt je bedrijf leeg.’ De schoonheidsbranche valt onder de Wet kwaliteit, klachten en geschillen in de zorg. Klanten met slechte ervaringen kunnen hiermee aankloppen bij de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd. In 2018 ontving de inspectie minimaal 15 meldingen over schoonheidssalons. De meeste klachten gingen over schoonheidsspecialisten die onbevoegd bepaalde behandelingen gaven en over behandelingen die zijn misgelopen. Omdat de inspectie niet vastlegt of er sprake is van een schoonheidssalon, is het mogelijk dat er nog meer klachten waren.

Eline Bunnik van het Erasmus MC Beeld Erasmus MC
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.