ColumnDe wetenschapper beziet de wereld

Schoonheidssalon onder water is een spel van vertrouwen en reputatie

‘Mooiste duik van m’n leven!’, schreeuwt een collega mariene bioloog van geluk. Met zijn 3.000 duiken in tropische koraalriffen is dat geen loze uitspraak. Het afgelopen uur doken we in open zee bij een steile onderwaterberg die uit een donkerblauwe diepte oprijst. Zeven oceanische mantaroggen vlogen als zwarte ruimteschepen om ons heen. Ze waren daar niet zonder reden, maar voor een bezoek aan een gigantische schoonheidssalon.

De meeste gewervelde mariene dieren besteden het schoonmaken van hun gebit en huid uit. Kleine langwerpige visjes zwemmen rondjes bij een koraal tot een manta elegant neerdaalt en blijft zweven voor een poetsstation. Dan gaan de visjes van vier centimeter driftig aan de slag om parasieten en dode huid te plukken langs de mond van deze zeven meter brede roggen. 

De visjes krijgen zo een maaltijd en de manta’s worden schoon. Het is een spel van vertrouwen en reputatie. Soms bijt de vis wat levend weefsel af, per ongeluk of omdat ze dat eigenlijk lekkerder vindt. Door pijn maakt de klant dan een sprongetje. Dat wordt gezien door de omringende manta’s die op hun beurt wachten. Eén zo’n sprongetje te veel en de schoonmaaksalon verliest zijn goede reputatie en er komen minder manta’s op af. 

De visjes maken ook de tanden schoon van predatoren. De schoonmakers gaan dan in de mond te werk van bijvoorbeeld een grote zeebaars die onder andere omstandigheden de vissen als voer zou zien. Mocht de zeebaars de verleiding van een hap niet kunnen weerstaan, dan zal in de toekomst niemand hem meer durven schoonmaken. En dan zijn er de charlatans. Visjes die lijken op schoonmakers, gebruikmaken van het vertrouwen van de klanten maar alleen levend weefsel afbijten. Zij kunnen meestal maar kort buitmaken, voordat klanten en poetsers hen verdrijven.

We zien twee toeristen, opgetuigd met duikapparatuur, uit een krakkemikkig bootje vallen. Ze worden letterlijk bij de hand naar de diepte begeleid door een duikgids. Het is alom sparteling en paniek, waardoor de roggen gauw wegsprinten. Ze blijken voor het eerst te leren duiken, bij een duikgids zonder brevet. Onwerkelijk, op deze locatie waar slechts ervaren duikers om kunnen gaan met een stroming die soms aanvoelt als windkracht acht.

Dit gebied in Indonesië kende amper toerisme, maar is in korte tijd toegankelijker geworden door het inzetten van regelmatige veerboten. Sterke internationale promotie van duiktoerisme betekende een exponentiële groei van bezoekers in de afgelopen jaren. Dit soort snelle verandering kan gevaarlijke situaties creëren. Er zijn helaas al ernstige ongelukken gebeurd. Maar de toeristen die op hun beurt wachten om met manta’s te zwemmen, moeten de pijnsignalen nog leren herkennen. Hier zal het spel van vertrouwen en reputatie nog even moeten draaien voordat de charlatans verdreven worden en de duikoperaties verantwoord zijn.

Lisa Becking is universitair docent mariene biologie bij Wageningen University and Research. 

Manta’s in actie.Beeld Erik Meesters
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden