Schnabel: 'voltooid leven' is geen basis voor euthanasie

Acht vragen over hulp bij zelfdoding

Er is geen reden om de Euthanasiewet te veranderen. Alleen een arts mag een doodswens vervullen en louter op medische gronden.

Paul Schnabel, voorzitter van de Adviescommissie Voltooid Leven. Beeld anp

Wat adviseert de Commissie voltooid leven, onder leiding van Paul Schnabel?

De hamvraag voor de commissie: Hoe kan invulling worden gegeven aan de wens van een toenemende groep Nederlanders om meer zelfbeschikkingsrecht als zij hun leven voltooid achten? Het advies: de euthanasiewet hoeft niet te veranderen. Veel mensen met een 'voltooid leven' hebben volgens de commissie ook last van een opeenstapeling ouderdomsklachten. Daarmee kunnen zij voldoen aan de eis van 'ondraaglijk en uitzichtloos lijden' en kunnen ze in aanmerking komen voor euthanasie.

Bij de groep mensen met een doodswens vanwege een 'voltooid leven' zonder medische problemen is volgens Schnabel geen basis voor euthanasie. Die groep lijkt volgens de commissie klein. 'Het is een theoretische groep', zegt Schnabel. Hij vindt dat alleen artsen hulp bij zelfdoding mogen verlenen.

De commissie presenteerde het advies, gevraagd door de ministeries van Volksgezondheid en van Veiligheid en Justitie, donderdag.

Anneke Ruijs (89) heeft haar leven geleefd. Ze is moe, haar geheugen en gezondheid laten haar in de steek en haar wereld is klein geworden. Ze wil sterven, maar euthanasie kan niet.

Wat is dat eigenlijk, 'voltooid leven'?

Het is 'existentieel lijden'. Doorgaans gaat dit over oudere mensen wier belevingswereld zo klein is geworden dat ze die als nutteloos, zinloos en uitzichtloos ervaren. Als ze daar ernstig aan lijden, wordt dat 'voltooid leven' genoemd. In 2010 startten bekende Nederlanders zoals Frits Bolkestein, Jan Terlouw en Mies Bouwman het burgerinitiatief Uit Vrije Wil, waarin zij vragen om legalisering van stervenshulp aan deze ouderen.

Wat mag er nou wel en wat niet?

Zelfmoord is in Nederland niet strafbaar. Maar hulp bij zelfdoding is dat wèl. Artsen mogen dit doen, maar daarbij moeten ze aan dezelfde zorgvuldigheidseisen voldoen als bij euthanasie. Dat betekent onder meer dat iemand 'ondraaglijk en uitzichtloos' moet lijden, dat hij wilsbekwaam is en dat de arts getoetst moet worden door een andere arts.

Voor gewone burgers is hulp bij zelfdoding altijd strafbaar, al leidt het niet per definitie tot een veroordeling. Albert Heringa, die filmde terwijl hij zijn 99-jarige moeder Moek aan een zachte dood hielp, werd uiteindelijk ontslagen van rechtsvervolging.

Hoe denkt Nederland hierover?

Volgens de commissie wil een 'substantiële minderheid' van de Nederlanders dat ouderen die dat wensen hun leven kunnen beëindigen. In een onderzoek was 45 procent het eens met de stelling: 'Oudere mensen moeten in staat worden gesteld middelen te verkrijgen waarmee zij op een door henzelf te bepalen moment een einde aan hun leven kunnen maken.' In 2009 kon 40 procent van de 64-plussers zich indenken dat ze ooit een laatstewilpil wilden hebben, of een 'pil van Drion'.

Wordt hier een substantiële minderheid genegeerd?

Volgens Schnabel wordt die mening vooral ingegeven door angst voor gebreken die met ouderdom gepaard gaan. Hij stelt dat die gebreken tezijnertijd tezamen wel de basis kunnen worden voor euthanasie. 'Het hoort een moeilijke beslissing te blijven', stelt Schnabel.

Hij stelt dat mensen zich moeten voorbereiden op het accepteren van ouderdom. Ook moeten we eenzaamheid zien te voorkomen en ouderen ondersteunen bij hun sociale contacten. Er moet meer aandacht zijn voor zingeving en spirituele zorg. De ouderdom moet een herwaardering krijgen.

Hoe dat allemaal moet, daarover gaat de commissie niet. 'Dat zou een andere commissie kunnen doen', aldus Schnabel.

Verandert er nog wat?

De zorgvuldigheidseisen in de wet zijn met opzet algemeen geformuleerd, aldus het rapport. Dat betekent dat de uitleg dus kan veranderen. Schnabel zegt dat de euthanasiepraktijk sinds de start van de wet in 2002 is geëvolueerd. Als voorbeeld noemt Schnabel het geval van de moeder van Heringa. 'Onder de huidige criteria zou een arts euthanasie bij haar toepassen.'

Wat doen mensen die 'klaar zijn met leven' en geen euthanasie krijgen?

Afwachten. Maar er zijn ook ouderen het water ingereden om zich zo te verdrinken. Anderen stappen naar De Einder of naar de NVVE om na screening adviezen krijgen om via internet in het buitenland dodelijke medicatie te bestellen.

En wat doet de politiek ?

Die reageert volgens vertrouwde scheidslijnen. De PVV zwijgt. De christelijke partijen CDA, CU en SGP zijn tevreden, net zoals de SP. Maar de meerderheid - VVD, PvdA, D66, GroenLinks - is teleurgesteld over het advies. D66 werkt aan een initiatiefwetsvoorstel voor euthanasie bij voltooid leven. Het kabinet reageert 'voor de zomer'.


'Existentiële doodswens verdwijnt niet'

Robert Schurink, directeur Nederlandse Vereniging voor een Vrijwillig Levenseinde (NVVE):

'Dit is een teleurstellend advies. De commissie heeft geen moeite gedaan om in kaart te brengen hoe groot de groep is van mensen die hun leven voltooid vinden en niet voldoende medische klachten hebben voor euthanasie. Eigenlijk zegt ze dat die groep niet bestaat. Maar wij weten dat er steeds meer mensen zijn die zeggen: ik wil niet zo'n sterfbed als mijn vader of moeder. Maar over die trend naar meer zelfbeschikking wordt in het rapport niet gerept. Nu sturen ze het probleem terug naar de spreekkamer, waar artsen worstelen met deze vraag. Wij vinden dat onderzocht moet worden hoe groot die groep is en daar willen wij natuurlijk aan meewerken. Het is goed dat de commissie aandacht besteedt aan mogelijke oplossingen, zoals het bestrijden van eenzaamheid, maar je kunt er nog zoveel geld en energie aan besteden: een existentiële doodswens verdwijnt niet. Mensen van honderd die zo'n wens hebben, zijn klaar met leven.'

Robert Schurink. Beeld Reinier Gerritsen.

'Leven is meest kostbare Gods geschenk'

Kees van der Staaij, Staatkundig Gereformeerde Partij (SGP)

De Staatkundig Gereformeerde Partij (SGP) is principieel tegen euthanasie. Partijleider Kees van der Staaij is blij dat het rapport van de commissie-Schnabel de wet niet wil verruimen en eenzaamheid wil tegengaan. 'Het leven is het meest kostbare geschenk dat God ons geeft. We moeten om zieke en kwetsbare mensen heen staan en met ale zorg omringen. Alle middelen gebruiken om pijn en lijden te verlichten. Als morfine gebruikt wordt om pijn te verlichten dan is dat toegestaan, omdat het dan niet bedoeld is om een eind aan een leven te maken. Al kan dat wel het gevolg zijn. De individualisering van de samenleving eist een hoge tol: mensen slijten hun oude dag soms in grote eenzaamheid. We moeten voorkomen dat ouderen zich moeten verdedigen voor het feit dat zij nog leven. Het is ontzettend verdrietig als oude mensen, uit eenzaamheid, hun leven zinloos vinden. De SGP neemt die zorg serieus.'

Kees van der Staaij. Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.