Nieuws Scheepsbrandstof

Schepen varen zwavelvrij met zaagsel en bermgras

Biomassaresten als zaagsel en bermgras kunnen met een in Twente vervolmaakt proces in een handomdraai worden omgezet in scheepsbrandstof. Schepen kunnen voor 100 procent varen op de biologische en duurzame brandstof, zo claimt directeur René Venendaal.

Vanaf volgend jaar moeten schepen overal ter wereld laagzwavelige stookolie gaan gebruiken. Beeld ANP

Grote schepen gebruiken nu nog vooral stookolie als brandstof. Dat is het laatste bodempje dat overblijft in een olieraffinaderij als waardevolle producten als kerosine, benzine en diesel uit de fossiele olie zijn gehaald. ‘Fossiele scheepsolie is haast teer, met heel veel zwavel’, zegt René Venendaal. Na jaren van onderhandelen moeten schepen vanwege de luchtvervuiling vanaf 1 januari overal ter wereld laagzwavelige stookolie gebruiken.

Venendaal kan snel een aantrekkelijke alternatieve brandstof paraat hebben. ‘Wij kunnen scheepsolie maken uit zaagsel en bermgras. Onze biomassa-olie heeft nagenoeg nul procent zwaveluitstoot en netto ongeveer nul procent CO2-emissies.’ De directeur van Biomass Technology Group (BTG) in Enschede maakte vorige week bekend samen met GoodFuels, de duurzame brandstoffenhandelaar voor scheepvaart en zwaar landtransport, een demonstratiefabriek te bouwen voor de veredelde biomassa-olie.

Het proces gaat als volgt. Bovenin de reactor worden houtkorrels van het kaliber hagelslag ingespoten, binnenin het vat worden ze omringd door superhete zandkorrels die door de reactor blazen. ‘Het is daar een feest van dansende zandkorrels die met hun hitte het hout in een paar seconden omzetten in een olie’, zegt Venendaal. BTG geldt als pionier die dit zogeheten pyrolyseproces flink heeft versneld. Waar moeder aarde er honderden miljoenen jaren over deed om plantenresten om te zetten in fossiele olie, lukt het dit spin-off bedrijf van de Universiteit Twente in enkele seconden met restafval als zaagsel van timmerfabrieken uit de omgeving.

Proefhal 

Het begon ruim vijftien jaar geleden met enkele honderden liters bio-olie. ‘Het proces vindt plaats bij 500 graden Celsius, zonder zuurstof. Dat is efficiënt. Een kilogram hout geeft 2/3 kilo olie, 1/6 kilo gas en 1/6 kilo houtskool.’ De houtskool houdt het hele proces op temperatuur en van het gas wordt stoom gemaakt.

Verderop in Hengelo maakt het bedrijf Empyro met grof zaagsel uit Oost-Nederland intussen 24 duizend ton olie. Die zaagselolie wordt verkocht aan de melkfabriek van Friesland Campina die het spul in Borculo gebruikt voor de indamping van melkpoeder. ‘Het scheelt 70 procent van hun gasverbruik, ofwel 10 miljoen kuub Gronings aardgas per jaar’, zegt Venendaal bij de opmerkelijk kleine pyrolysefabriek van Empyro – eigenlijk niet meer dan 25 als legoblokken gestapelde containers. Bedrijven uit Finland en Zweden hebben recent twee van deze fabrieken besteld, die pyrolyse-olie gaan maken van restanten uit zagerijen. Er zitten meerdere orders in de portefeuille.

In de proefhal in Enschede, waar het ruikt als een zalmrokerij, toonden Venendaal en veertig medewerkers recent aan dat de zaagselolie na enkele chemische raffinagestappen geschikt is als scheepsbrandstof. Met de biomassaraffinaderij, de eerste raffinaderij ter wereld voor biobrandstof uit pyrolyse-olie, kunnen de Twentse technologen op termijn ook de kostbare vliegtuigbrandstof kerosine maken. Filters in de fabrieken houden fijnstof en stikstof tegen. ‘Dioxines kunnen niet ontstaan want er zit geen chloor in het hout.’

Klimaatprobleem

Niet alleen de luchtverontreiniging, maar ook het klimaatprobleem speelt de technologie in de kaart. Hoewel schepen, net als de luchtvaart, buiten het klimaatakkoord van Parijs zijn gehouden, is het denkbaar dat raffinaderijen pyrolyse-olie gaan bijmengen bij fossiele olie. ‘Tot 5 procent van onze houtolie toevoegen kan zonder problemen’, zegt Venendaal. ‘De besparing is enorm. 1 procent fossiele olie vervangen in Pernis zou al pakweg twintig van deze fabrieken vergen’, wijst Venendaal op de legodoos van Empyro.

De pyrolyse-olie is nu ongeveer anderhalf keer duurder dan fossiele scheepsbrandstof. Volgens BTG zal de demonstratiefabriek meer exacte getallen leveren. Venendaal verwacht dat de prijs kan concurreren met mogelijke subsidies voor biomassa. ‘Ook verplichting om hernieuwbare brandstoffen te gebruiken in de scheepvaart en luchtvaart speelt pyrolyse in de kaart.’

Maar is er wel voldoende afvalhout voor alle schepen (en vliegtuigen) in de wereld? Geeft dit versnelde moeder aarde-proces niet een perverse prikkel om bossen te kappen in plaats van resthout te gebruiken? Venendaal denkt van niet. ‘Bossen in Europa groeien nog altijd harder dan dat er wordt gekapt. Wij denken dat het mogelijk is om een goede verdeelsleutel te vinden. Namelijk hout uit productiebossen reserveren voor planken, palen en balken, dus bouwen met hout; scheve takken zijn voor de papierindustrie, het resthout laten we achter in het bos om biodiversiteit te bevorderen en de overige resten zaagsel, bouw- en sloophout bestemmen we voor bijvoorbeeld onze bio-olie. Dit is een stukje in de duurzame energiepuzzel van duizend stukjes.’

Tankstation 

Pyrolyse is een solide ontwikkeling, oordeelt Jaap Kiel, programmaleider biomassa bij het Energieonderzoek Centrum Nederland (ECN) van TNO. ‘Voor personenvervoer is elektrisch rijden op zon of wind mogelijk, maar voor zwaar wegtransport, scheepvaart en vliegtuigen is biomassa voor de korte termijn een voor de hand liggende optie om de CO2-doelen voor 2050 te halen.’

Hij wijst ook op de rol van Rotterdam als ‘tankstation’ voor de scheepvaart. ‘Het blijft buiten onze CO2-boekhouding, maar omgerekend wordt daar 20 procent van de totale Nederlandse energiebehoefte als bunkerolie voor schepen verwerkt. Er ligt een geweldige kans voor vergroening. Maar het is inderdaad belangrijk dat de biomassa aan strenge duurzaamheidscriteria voldoet.’

Verder lezen

Elektriciteitscentrale verruilt steenkool voor hout, maar is dat wel zo duurzaam?

Estland bestaat voor meer dan de helft uit bos, maar voor hoe lang nog?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden