Taalgebruik!

Schelden met Tering Jantje lucht op en is springlevend

Jean-Pierre Geelen fileert vermakelijke vaktaal, ergerlijke vaagtaal en andere taalmerkwaardigheden. Deze week: Tering Jantje.

Quinten Schram als Pietje Bell.Beeld Kippa

Er waart een spookje door de taal. Zijn naam is T. Jantje. Tering Jantje, ook wel aangeduid als 'teringjantje'. Een heerlijke scheldnaam, nauw verwant aan K. (Kutje) Cola en J. (Jezus) Mina. Ze worden aangeroepen zoals Amerikanen holy fuck, holy shit of bloody hell preken. In situaties van ontzetting, verbazing of geestelijke nood.

Schelden met ziekten is niet gezond, maar soms wel lekker. Gelukkig is tering (tuberculose) tegenwoordig goed te behandelen. Wie kwaad ziet in het taalgebruik, moet beseffen dat de meeste verwijzingen naar kanker en andere gevreesde ziekten in krachttermen vaak geen verwensing, maar een vorm van bezweren zijn. Angst bestrijden met harde medeklinkers. Daarbij: behalve naar ziekte kan Jantjes voornaam evengoed verwijzen naar zijn financiële malaise, waardoor hij noodgedwongen zijn tering naar de nering moet zetten.

Je weet het niet, met Jantje.

Teringjantje is bepaald geen nieuweling. Zijn bestaan is al decennia bekend, zijn naam heeft iets gezellig ouderwets, Tering Jantje heeft vast nog geknikkerd met Pietje Bell. Zijn afkomst is echter een raadsel. De etymologische woordenboeken zwijgen Tering Jantje dood.

Misschien is zijn heropleving wel te danken aan Pieter van den Hoogenband. De zwemmer won in het jaar 2000 in Sidney een gouden medaille op de 200 meter. Wat er toen door hem heenging: 'Teringjantje, het is ongelooflijk. Hier ga ik van genieten.'

In de kranten dook 'Tering Jantje!' dan ook voor het eerst op in december 2000, uitgerekend in het keurig nette ochtendblad Trouw. Het enkelvoudige Teringjantje was een opgave in de befaamde Kerstpuzzel, een citatenpuzzel.

Soms houdt Jantje zich jaren schuil, om ineens zijn gezicht weer te laten zien. Afgelopen maand verscheen Jantje driemaal in de kolommen van deze krant, bij Sylvia Witteman ('Tering Jantje, dat is veertig Hemabrilletjes...'), Peter Buwalda ('Smakken was het woord niet. Teringjantje, zeg') en in de sportrubriek Het Nieuwe Schavot. Dan is er echt iets aan de hand. Wie op sociale media kijkt, komt Jantje opmerkelijk vaak tegen. Na een wat verborgen bestaan vertoont T. Jantje nu dan ook alle uiterlijke kenmerken van een meme (zoekt u die maar op). Ondanks zijn bejaarde leeftijd is Jantje op sociale media springlevend.

Nou ja, springlevend? In de nieuwskolommen van de satirische website De Speld verscheen vorige week een droeve tijding, niet opgepikt door de mainstream media: 'Kinderboekenschrijver Tering Jantje is ernstig ziek. Dat maakte zijn uitgever vandaag bekend.' De 80-jarige auteur, die volgens het bericht zou lijden aan cholera, laat een oeuvre na met hoogtepunten als Govert en de Gallemiezen en het in 2004 verfilmde Pietje Pleuris naar de tyfus.

Bidden wij thans voor Tering Jantje.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden