Sander Bais: Albert Einstein grootste fysicus

Sander Bais, theoretisch natuurkundige te Amsterdam en auteur van De sublieme eenvoud van relativiteit, een bestseller die Einsteins werk met elegante diagrammen uit de doeken doet: ‘Het grootste aan Einstein is zijn onverschrokkenheid.’

De Duitse Fysicus Albert Einstein (1879-1955) is voor het grote publiek zo ongeveer het archetype van de moderne geleerde, met een dik accent en warrig haar. Geboren in Ulm, ontwikkelde hij in 1905 als onbekende patentklerk in Bern de relativiteitstheorie en de deeltjestheorie van licht. In 1915 formuleerde hij in Berlijn een nieuwe zwaartekrachttheorie, die de oerknal voorspelt en zwarte gaten. In 1933 vluchtte hij voor Hitler naar de VS, waar in 1939 zijn brief aan president Roosevelt de aanzet is van de ontwikkeling van de atoombom. Tot zijn dood legde hij zich toe op wereldvrede.

In 1999 verkoos Time Magazine Einstein tot de man van de twintigste eeuw, als wetenschapper en pacifist. Maar fysica, zegt Bais, is ongeëvenaard. ‘Ik ken geen andere natuurkundige die op zoveel gebieden regelrecht tot de kern van een probleem afdaalde en het daarna oplost. Als hij begint, is het idee van ruimte en tijd in de natuurkunde nog ronduit naïef. Na 1905 zien we alles anders. Ruimte. Tijd. Licht. Materie. Hij is dan 26 en nergens bang voor.’

Bais: ‘Het intrigerende is dat Einstein goeddeels zijn eigen weg gaat. Eerst heb je nog Lorentz en Poincaré, die bij hem in de buurt zijn. Maar de zwaartekrachttheorie van 1915 is geheel en al zíjn werk. Aanvankelijk zag haast niemand iets in zijn abstracte voorstellen over zwaartekracht, energie, ruimte en tijd.’

Maar het resultaat geeft je zondermeer kippenvel, zegt Bais. ‘Einstein is geen groot wiskundige, je ziet hem worstelen met de formuleringen, die ook echt wel lastig zijn. Maar er is één ding waar je het koud van krijgt: dat ene is-gelijk-teken in de vergelijking die links de materie beschrijft en rechts de ruimte-tijd. Dat ene is-teken is Einsteins genie, de gekromde ruimte praat met de materie.’

Verwijten dat Einstein daarna weinig meer bereikte, zijn belachelijk, zegt Bais strijdbaar. ‘Hij plaatste grote vraagtekens bij de quantumtheorie, die beweert dat de natuur een soort loterij is. En zijn zoektocht naar een verbindende theorie voor de natuurkrachten kón niet slagen, omdat twee van de vier krachten nog onbekend waren. Maar daarna is zijn idee van een Theorie van Alles leidraad geworden voor de moderne natuurkunde. Zonder Einstein zelfs geen snaartheorie.’

]]>

Ga naar www.grootstenatuurkundige.nl en stem mee. Op 21 oktober om 20.00 uur verdedigt Sander Bais zijn favoriet Albert Einstein live in Museum Boerhaave in Leiden.

null Beeld
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden