Column Tonie Mudde De week in wetenschap

’s Werelds eerste goedgekeurde vaccin tegen malaria is nog verre van perfect

Acht Amsterdam Arena’s vol. Zoveel doden vallen er elk jaar wereldwijd door malaria. De meeste van die 435.000 arme zielen zijn jonge kinderen. Tel daarbij op de economische schade, wanneer mensen niet kunnen werken omdat ze voor hun zieke kinderen moeten zorgen of omdat ze zelf geveld zijn.

Deze week maakte de wereldgezondheidsorganisatie WHO bekend dat drie Afrikaanse landen een vaccin introduceren tegen malaria. In Ghana, Kenia en Malawi krijgen 360.000 kinderen per jaar in hoge-risicogebieden het vaccin RTS,S aangeboden.

‘Dit middel heeft de potentie om tienduizenden kinderlevens te redden’, aldus de directeur-generaal van de WHO deze week. De meeste vaccins die we kennen richten zich op virussen en bacteriën. Maar een parasiet, da’s een ander verhaal. De parasiet die malariamuggen meedragen in hun speeksel – en die ze bij het bijten in je bloedbaan kunnen lozen – blijkt een meester in de vermommingskunst. Bij elke fase van de infectie van het lichaam past de parasiet zich aan. 

Dat er nu eindelijk een vaccin is, na decennia van onderzoek, lijkt dus louter goed nieuws. Toch is het oppassen voor een jubelstemming. Voor bescherming zijn liefst vier prikken nodig. Drie voor baby’s, en dan nog een vierde wanneer het kind 1,5 is. Een flinke logistieke uitdaging in veel Afrikaanse gebieden, het wordt nog spannend hoeveel kinderen alle prikken krijgen.

Dan is er nog de bescheiden werkzaamheid van het vaccin. Bij een eerdere test bleek het ongeveer 40 procent bescherming te bieden. Het risico op malaria is dus nog steeds groot. Malariaexpert Bart Knols van de Radboud Universiteit: ‘Stel je voor: je bent een moeder in een Afrikaans dorp en je laat je kind vier keer vaccineren tegen malaria. Vervolgens gaat je kind een maand na het laatste shot toch dood aan malaria. Wat gebeurt er de volgende keer dat de arts met z’n vaccins het dorp binnentrekt? Dan regent het bakstenen. Of men verliest het vertrouwen in de westerse geneeskunde en gaat weer met babyhaar en kikkerhuidjes malaria proberen te genezen. Dan zijn we nog verder van huis.’

In westerse landen worstelen gezondheidsorganisaties met een groeiende groep mensen die twijfelt aan het nut van vaccinaties. Die discussies gaan over vaccinaties die uitstekend beschermen tegen bijvoorbeeld de mazelen. Hoe verloopt zo’n discussie bij een vaccin dat slechts gedeeltelijke bescherming biedt?

Onderzoekers van onder meer Oxford schreven een paar jaar geleden in het wetenschappelijk tijdschrift Nature hoe het aantal malariagevallen ten zuiden van de Sahara in vijftien jaar met 40 procent is gedaald. Ze rekenden uit welke maatregel daarbij het meest effectief was.

Antwoord: 68 procent van de daling blijkt te danken aan het ophangen van met insecticide geïmpregneerde klamboes. Een succespercentage waar de makers van malariavaccins nog lange tijd jaloers op zullen zijn.

Een meisje in Ethopië doet mee met een demonstratie van het juiste gebruik van klamboes om malaria te voorkomen. Beeld Corbis via Getty Images
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.