Rosetta maakt zich op voor historische komeetlanding

Het is het hoogtepunt van een tien jaar durende missie die de geheimen van het ontstaan van het leven moet ontrafelen: morgenochtend laat ESA's Rosetta ruimtelander Philae los, die na een afdaling van zeven uur voor het eerst in de geschiedenis moet landen op een komeet.

In augustus nam Rosetta deze foto van de komeet.Beeld ESA/Rosetta/MPS for OSIRIS

Het is Europa's meest prestigieuze kometenmissie: Rosetta is het eerste ruimtevaartuig in de geschiedenis dat in een baan om een komeet is gebracht. En ruimtelander Philae, aan boord van de Rosetta, zal de eerste komeetlanding ooit maken.

Ruimtevaartuig Rosetta werd in maart 2004 gelanceerd. Onderweg vloog ze langs de aarde, langs Mars, weer langs de aarde, langs een asteroïde, opnieuw langs de aarde en langs een andere asteroïde. Na een reis van tien jaar en ruim 6,5 miljard kilometer arriveerde Rosetta afgelopen augustus bij de komeet. Sindsdien heeft de Europese ruimtesonde al haarscherpe opnamen kunnen maken van bijna het hele oppervlak van het gigantische rotsblok. Alleen de zuidkant van de komeet is niet gefotografeerd: daar is het tot mei 2015 nacht.

Geen contact

De verkenner landt - als alles goed gaat - morgen na een reis van zeven uur op de kop van de badeendvormige komeet. Die zeven uur zijn 'seven hours of terror', liet de Europese ruimtevaartorganisatie (ESA) onlangs in een promotiefilmpje zien. Er is geen contact tussen Philae en ESA, en ondertussen razen beide objecten met een snelheid van 135.000 kilometer per uur door de ruimte.

De komeet van vier kilometer groot heeft een grillig en rotsachtig oppervlak, de landingsplek - genaamd Agilkia - is de enige plek waar geland en tevens in het oppervlak geboord kan worden. Daarnaast is daar voldoende licht voor de zonnepanelen op de Philae-sonde.

Philae zal naar verwachting rond 16.30 uur (Nederlandse tijd) landen op de komeet. Het tijdstip, de hoek en de snelheid zijn allemaal van cruciaal belang tijdens het loslaten van de kubusvormige lander van honderd kilo. Vanaf dat moment kan het Rosetta-team niks meer doen om de baan van Philae te veranderen.

'We hebben een beetje geluk nodig', zegt vluchtleider Andrea Accomazzo. 'Als Philae in de buurt van een rotsblok landt, is er niets wat we kunnen doen. Over dat deel ben ik erg bezorgd, daar hebben we geen controle over.' De communicatie tussen de komeetlander en het missiecentrum heeft door de astronomische afstand een vertraging van 28 minuten.

Als de lander op de juiste plek terecht komt, wordt het alsnog geen makkie, vertelde Rosetta-missieleider Fred Jansen afgelopen zaterdag in de Volkskrant. 'De zwaartekracht op de komeet is verwaarloosbaar, waardoor de sonde zonder houvast vanzelf zou wegdrijven. Met boren en harpoenen ketent het voertuig zich bij landing vast. Dan kan hij een paar maanden aan de slag. De komeet komt in maart zo dicht bij de zon dat de lander het in de sterk gestegen temperaturen begeeft.'

Moederschip Rosetta blijft tot augustus 2015 met de komeet meevliegen, richting de zon en daar voorbij. 'Daarbij bestudeert hij 67P van dichtbij, wat unieke gegevens moet opleveren over de manier waarop een komeet om de zon heen scheert', aldus Matt Taylor, projectwetenschapper bij het ESA Rosetta-team.

Tijdschema

Woensdagochtend rond 9.35 uur Nederlandse tijd wordt Philae losgelaten. In zeven uur vliegt hij beetje bij beetje naar het oppervlak. Dat gaat heel nauwkeurig en voorzichtig, ook al razen beide objecten met een snelheid van 135.000 kilometer per uur door de ruimte richting de zon. Rond 16.30 uur moet de lander voet op de komeet zetten. Dan begint het angstige wachten. Het signaal dat de landing is gelukt, doet er bijna een half uur over om de aarde te bereiken. Rond 17.00 uur weet Europa dus of het geschiedenis heeft geschreven. Aan het begin van de avond moet de eerste foto van het oppervlak binnenkomen.

De plek waar Philae moet landen.Beeld epa
Beeld ESA

Gitzwarte komeet van miljarden jaren oud

Komeet 67P/Tsjoerjoemov-Gerasimenko draait al miljarden jaren in een baan rond de zon. Het is een overblijfsel van het ontstaan van ons zonnestelsel 4,6 miljard jaar geleden. De aarde is in al die jaren flink veranderd, de komeet niet of nauwelijks.

De komeet werd in 1969 ontdekt door de Oekraïense astronomen Klim Churyumov en Svetlana Gerasimenko. Iedere 6,5 jaar draait de komeet een complete baan om de zon. De komeet is in werkelijkheid gitzwart en niet van steen. Hij zou in water gemakkelijk blijven drijven, zo licht is hij.

De elektronische neus van Rosetta heeft inmiddels al ontdekt dat er een onaangenaam luchtje rond de komeet hangt. Het stinkt er naar rotte eieren, bittere amandelen en kattenpies. Nu de komeet steeds dichter bij de zon komt, wordt hij warmer. De stank wordt veroorzaakt door onder meer ammoniak en waterstofsulfide, die opgesloten zitten in het bevroren water en de kooldioxide van de komeet.

Komeet als tijdmachine

Kometen - hemellichamen van ijs, gas en stof - zijn overblijfselen van de geboorte van ons zonnestelsel. De sonde moet monsters verzamelen van de komeet om de ontwikkeling van de aarde en andere planeten te kunnen analyseren. 'De komeet is eigenlijk een tijdmachine met informatie over de samenstelling van het zonnestelsel', vertelt Jansen. 'Als de stoffen vergelijkbaar zijn met aardse materialen, is het aannemelijker dat meteorietinslagen hebben bijgedragen aan het ontstaan van leven, miljarden jaren geleden.'

Een artist's impression van Rosetta en komeet 67P/Tsjoerjoemov-Gerasimenko.Beeld belga

Overzicht van Rosetta's reis

1993
De Europese ruimtevaartorganisatie ESA besluit naar een komeet te gaan. Het doel is aanvankelijk om bodemmonsters te nemen en die terug naar de aarde te brengen, maar dat blijkt te duur. 'Omdat we de komeet niet naar onze laboratoria kunnen brengen, gaan we met onze laboratoria naar de komeet', zei de ESA destijds.

2001-2002
De Rosetta wordt uitvoerig getest in het ruimtecentrum Estec in Noordwijk.

2 maart 2004
Lancering vanaf de Europese ruimtebasis Kourou in Frans-Guyana. De Rosetta gaat op weg naar de komeet P67/Tsjoerjoemov-Gerasimenko.

2005-2009
Op eigen kracht kan de Rosetta niet genoeg snelheid maken voor de oversteek. Daarvoor heeft ze de zwaartekracht nodig, die haar een duw in de rug geeft. In maart 2005, november 2007 en november 2009 vliegt de Rosetta langs de aarde. In februari 2007 scheert de sonde langs Mars.

2008 en 2010
Onderweg komt de sonde langs twee asteroïden, rotsblokken in een baan rond de zon: 2867 Steins (september 2008) en 21 Lutetia (juli 2010).

Juni 2011 - januari 2014
De sonde gaat in een geplande winterslaap. Dat moet brandstof besparen. Waar de Rosetta vliegt, is het te koud en is er te weinig zonlicht. Begin 2014 komt de sonde dichter bij de zon en stijgt de temperatuur. Bovendien komt de bestemming in zicht. De sonde ontwaakt, precies zoals gepland.

6 augustus 2014
De Rosetta arriveert bij haar bestemming.

12 november 2014
De onbemande verkenner Philae moet op de komeet landen. Het apparaat moet onder meer een gat in het oppervlak boren om te ontdekken waaruit de komeet bestaat. Ook moet hij haarscherpe foto's van zijn omgeving maken.

31 december 2015
Einde van de missie.

(Bron: ANP)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden