Nieuws Roodstaartpapegaai

Roodstaartpapegaai blijkt behulpzaam en hoeft er niets voor terug

Het was al aangetoond bij mensapen. Nu blijken ook papegaaien elkaar te helpen zonder dat ze daar zelf direct voordeel bij hebben. Onderzoekers ontdekten dit onbaatzuchtige gedrag bij de grijze roodstaartpapegaai, een soort die voorkomt in Afrika en elders vaak als huisdier wordt gehouden.

Onderzoek naar hulpvaardig gedrag bij grijze roodstaartpapegaaien. Beeld Current Biology / Anastacia Krasheninnikova

Twee Duitse ornithologen toonden met een experiment aan dat deze papegaaien hun soortgenoten vrijwillig en spontaan helpen bij het krijgen van voedsel, ook al ontvangen ze er zelf niet onmiddellijk iets voor terug. Ze schoten andere papegaaien te hulp door muntjes aan te reiken, waarmee die partners voedsel konden krijgen. De grijze roodstaartpapegaaien waren intrinsiek gemotiveerd om soortgenoten te helpen, zelfs als het andere dier geen bekende was, stelt Désirée Brucks van het Max Planck Instituut voor Ornithologie. Ze leken te begrijpen wanneer hun hulp nodig was.

De roodstaartpapegaaien laten duidelijk prosociaal gedrag zien, bevestigt Carel ten Cate, hoogleraar gedragsbiologie aan de Universiteit Leiden. Hij is niet betrokken bij het onderzoek. ‘Bij andere vogelsoorten is eerder ook hulpvaardig gedrag waargenomen, maar dit experiment gaat een stap verder: met de muntjes hebben de onderzoekers heel duidelijk gemaakt dat de papegaai ervoor zorgt dat een ander individu voedsel krijgt zonder dat hij er zelf wat aan overhoudt. Ik ken geen andere studie waarbij dit zo overtuigend is aangetoond. Alleen bij mensapen zijn vergelijkbare experimenten gedaan.’

In het lab plaatsten de wetenschappers twee papegaaien naast elkaar in gescheiden doorzichtige kastjes. De vogels werden beloond met een nootje als ze een muntje inleverden. Als een van de twee dieren geen gelegenheid had om muntjes te ruilen voor voedsel maar wel over muntjes beschikte, gaf hij die door aan zijn buurman die er een nootje voor kon ontvangen. Zeven van de acht papegaaien in de test gaven de muntjes al bij de eerste gelegenheid aan hun buurman. Als de rollen werden omgedraaid, veranderden de ontvangers in gulle gevers, zo blijkt uit de publicatie in Current Biology.

Video: Current Biology

‘Dit is echt heel zeldzaam in het dierenrijk’, reageert Ten Cate. ‘Wat die papegaaien laten zien is indrukwekkend. Het past in het beeld dat sommige papegaaiensoorten en kraaiachtigen in hun sociaal gedrag en cognitieve vermogens vergelijkbaar zijn met sommige mensapen. Dat ze op een behoorlijk complex cognitief niveau kunnen functioneren en taken kunnen uitvoeren die een zekere intelligentie vereisen.’ 

Ten Cate onderstreept dat hun gedrag niet geheel belangeloos hoeft te zijn. ‘Op de lange termijn kan het leiden tot wederkerigheid – door nu iets te geven, vergroot je de kans later iets terug te krijgen. Of het kan van belang zijn om sociaal prestige op te bouwen, waardoor een gever in de toekomst op steun van de ontvanger kan reken.’

De rechter papegaai geeft de linker een muntje. De linker papegaai kan dat vervolgens inwisselen voor voedsel. Beeld Current Biology / Anastacia Krasheninnikova

Opvallend is dat een andere papegaaiachtige, de blauwkopara, zich in het experiment niet van zijn hulpvaardige kant liet zien. Deze dieren gaven nauwelijks muntjes door. De onderzoekers vermoeden dat dit verschil in gedrag voortkomt uit verschillen in sociale organisatie. Grijze roodstaartpapegaaien leven in grote groepen, die vaak uiteenvallen en weer bij elkaar komen, stelt Brucks. Blauwkoparas leven in kleine, stabielere groepen. ‘Wij denken dat roodstaartpapegaaien meer geneigd zijn een reputatie op te bouwen als samenwerkende partner omdat ze contact hebben met veel verschillende individuen. Voor blauwkoparas is dit mogelijk minder noodzakelijk omdat ze minder contact hebben met vogels die ze niet zo goed kennen.’

Brucks acht het goed mogelijk dat ook andere papegaaiensoorten dan de roodstaartpapegaai prosociaal gedrag vertonen. ‘Veel soorten leven in tolerante en complexe sociale verbanden. Die vereisen sterkere cognitieve vaardigheden, zoals prosociaal gedrag.’

Behulpzame dieren

Chimpansees vertonen prosociaal gedrag. Onderzoekers, onder wie de Nederlandse primatoloog Frans de Waal, toonden aan dat chimpansees de voorkeur geven aan voorwerpen die ze kunnen inruilen voor een beloning voor zichzelf en een partner boven voorwerpen die alleen een beloning voor zichzelf opleveren.

Ook tuimelaars, een dolfijnensoort, houden rekening met soortgenoten. In een experiment toonden Japanse onderzoekers aan dat deze dieren prosociale keuzes maken als er een beloning wordt aangeboden. Liever een beloning voor twee dan alleen voor zichzelf.

Uit een experiment met Aziatische olifanten, waar Frans de Waal ook bij was betrokken, bleek dat deze dieren weten wanneer het zin heeft om samen te werken. De olifanten – getrainde dieren die hadden geleerd dat ze eten kregen als ze aan een touw trokken – hadden snel door dat ze samen aan het touw moesten trekken om een plateau met voedsel naar zich toe te halen. Ze leerden vlug dat het geen zin had in hun eentje te trekken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden