Röntgenknal doet kunstmaan duizelen

Een enorme explosie die vijf miljard jaar geleden een ster verwoestte heeft vorige maand een Amerikaanse astronomische kunstmaan verblind.

De meetapparatuur aan boord van de Swift-kunstmaan, die vijf jaar geleden de ruimte werd ingebracht, kon de overdosis röntgenstraling die vrijkwam bij de explosie niet verwerken. De computer beschouwde het verschijnsel daarom als een afwijking. Daardoor zagen ook de astronomen de explosie over het hoofd.

‘De intensiteit van deze röntgenstraling was onverwacht en heeft zich nooit eerder voorgedaan’, meldt hoofdonderzoeker Neil Gehrels van NASA’s Goddard Space Flight Center. ‘De explosie was zo helder dat de meetapparatuur het bijltje er bij neerlegde’, vult de Britse onderzoeker Phil Evans hem aan. Evans was degene die de uitbarsting bij toeval ontdekte, toen hij de meetgegevens van Swift naliep.

‘De detectieapparatuur werd elke seconde met zoveel fotonen bestookt dat de kunstmaan ze niet snel genoeg kon tellen. Het is alsof je een de stroomsterkte van een tsunami probeert te meten met behulp van een neerslagmeter en een emmer.’

Als een ster explodeert, schiet straling met de snelheid van het licht alle kanten op. Gammastraling bereikt de aarde het eerst, gevolgd door röntgenstralen. De exploderende ster was 140 keer sterker dan dan de sterkste bron van röntgenstraling in het heelal – een neutronenster die relatief dichtbij de aarde staat. Een neutronenster is het eindstadium van sterren met een kern die 1,4 tot 3 keer groter zijn dan die van de zon.

De Swift-satelliet heeft eerder krachtige gammaflitsen waargenomen die sterrenkundigen voor raadsels zetten. Tot 2006 konden al deze uitbarstingen in twee groepen worden verdeeld, korte en lange gammaflitsen. In dat jaar registreerde Swift een gammaflits die wat duur betreft (102 seconden) tot de klasse van ‘lange flitsen’ zou behoren, maar verder alle kenmerken had van een korte flits. Deze afwijking heeft de theorieën over zeer zware explosies in het heelal onder druk gezet.

Artistieke impressie van een gammaflits die vorig jaar door de kunstmaan Swift werd gesignaleerd. (Beeld ESO / A Roquette) Beeld null
Artistieke impressie van een gammaflits die vorig jaar door de kunstmaan Swift werd gesignaleerd. (Beeld ESO / A Roquette)
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden