Rode Kruis biedt 'diepe verontschuldigingen' aan voor negeren Joods leed in WOII

Het Nederlandse Rode Kruis heeft 'diepe verontschuldigingen' aangeboden voor het negeren van het Joodse leed in de Tweede Wereldoorlog. Het huidige bestuur van de hulporganisatie erkent dat het tijdens de oorlog 'als hoeder van het moreel kompas jammerlijk heeft gefaald' richting de Joodse gemeenschap en andere kwetsbaren.

Zusters van het Rode Kruis trakteren gewonde Duitse militairen, 1941.Beeld Hollandse Hoogte

De excuses voor 'het handelen èn nalaten van het bestuur tijdens de oorlog' werden vanmiddag uitgesproken door Rode Kruis-voorzitter Inge Brakman tijdens de presentatie van het onderzoek Kwesties van Leven en Dood - de rol van het Nederlandse Rode Kruis in de Tweede Wereldoorlog.

Het onderzoek werd in opdracht van het Rode Kruis gedaan door het oorlogsinstituut Niod. In deze eerste totaalstudie naar het handelen van de organisatie in de oorlog concludeert Niod-historica Regina Grüter dat het Nederlandse bestuur in opdracht van de bezetter anti-Joodse maatregelen uitvoerde en weinig tot niets heeft gedaan voor vervolgde Joden in Nederland en in de Duitse concentratiekampen.

'Beklemmende volgzaamheid'

Er waren positieve uitzonderingen van individuele vrijwilligers en regiobesturen, maar hier mag de organisatie zich van Brakman niet achter verschuilen. 'Vandaag gaat het ons om het andere verhaal', zei ze in Amsterdam ten overstaan van oorlogsoverlevenden en nabestaanden. 'Het verhaal van beklemmende volgzaamheid, uitsluiting en nalatigheid. Nergens uit de archieven blijkt dat het bestuur oog had voor de levensbedreigende situatie van de Joodse landgenoten.'

Integendeel. Waar bijvoorbeeld het Noorse Rode Kruis wel grootschalig hulp bood aan Joden, repatrieerde de Nederlandse afdeling in 1940 alleen niet-Joden uit Frankrijk; een jaar later mochten ze geen bloed meer doneren en ook niet meer voor de hulporganisatie werken. Verder hielpen ze Duitsers onder meer bij de zeereddingsdienst en aan het oostfront.

Inge BrakmanBeeld anp

Geen historisch besef binnen organisatie

Vier onderzoeken tussen 1947 en 1994 ten spijt, ontbrak het al die tijd aan dit historisch besef binnen het Rode Kruis. Tot in de hoogste gelederen. Zo kon het dat voormalig directeur Cees Breederveld in 2005 werd verrast door Frits Barend, die hem er in duidelijke bewoordingen op wees dat veel Joden de organisatie nog altijd haten vanwege haar rol in de oorlog. Ondanks zijn tien jaar bestuurservaring bij het Rode Kruis, had Breederveld hier nooit iets over gehoord. Het leidde in 2012 tot zijn onderzoeksbesluit, en, zeventig jaar na het eerste onderzoek, tot excuses.

'Ik vind het echt klasse', zegt Barend (70). 'Er zijn naar mijn weten maar heel weinig grote instanties die zo moedig excuses hebben gemaakt. Ik ben hier ontzettend blij mee en dit geldt vast ook voor mijn Joodse generatiegenoten, die net als ik van hun ouders nooit wat in de collectebus van het Rode Kruis mochten gooien. En het mooie is dat het niet alleen een papieren excuus is, maar dat ze ook echt iets doen met het onderzoek.'

Eerste rapport in bureaula

In 1947 verdween, dankzij een zeer verontwaardigd bestuur, het eerste rapport nog diep in een bureaula. De conclusies uit het jongste boek worden binnen de organisatie nu aangegrepen om te voorkomen dat daar ooit nog iemand rondloopt die niet weet van de donkere geschiedenis. Voortaan wordt tijdens het introductieprogramma voor nieuwe medewerkers, bestuurders en vrijwilligers aandacht besteed aan Grüters onderzoek en komt er onder meer een ethische commissie om de hulpverlening - of het ontbreken daarvan - kritisch te beoordelen.

Het boek zelf krijgt een speciale plek in het Rode Kruis-gebouw. Voorzitter Inge Brakman: 'Waar het ons dagelijks een spiegel voorhoudt'.

Lees waarom het Rode Kruis 'vrijwel niets deed voor Joden' in WOII

Niod: Rode Kruis deed in WOII vrijwel niets voor Joden
'De Joodse gemeenschap verwijt de hulporganisatie tot op de dag van vandaag dat ze in de steek zijn gelaten', zegt Niod-historica Regina Grüter. 'En ook na mijn onderzoek kan ik niet anders zeggen dan: ze hebben een punt. Er is eigenlijk niets voor Joden gedaan.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden