INTERVIEW

Rivier is hindernisbaan voor vissen door allerlei overbodige dammen

Een in onbruik geraakte dam in een waterloop kan geen kwaad. Fout. De Amerikaanse Wildman zegt dat vissen baat hebben bij zo min mogelijk obstakels.

Laura Wildman. Beeld Henk Brands

Heel mooi al die trappen, liften en andere passages om vissen langs stuwen en dammen te loodsen. Maar we moeten niet vergeten te kijken naar de mogelijkheden om barrières in rivieren te verwijderen. Daar hebben vissen het meeste baat bij, zegt Laura Wildman, directeur van een Amerikaans onderzoeksbureau voor ecologie en watersystemen.

Het afbreken van dammen is Wildmans specialisme. Ze sprak deze week op een internationale conferentie over vismigratie in Groningen. Volgens haar zijn er heel wat obstakels die in aanmerking komen om te worden weggehaald ten behoeve van de vis. Zowel voor vissen die binnen het stroomgebied van een rivier blijven als voor vissen die het leven in zee afwisselen met een trek naar zoetwater.

Welke bouwsels waar vissen last van hebben kunnen we missen?

'Het gaat vooral om lagere dammen in rivieren. Dammen bij watermolens of oude industriële dammen die hoorden bij fabrieken die inmiddels niet meer functioneren. Het bouwen van dammen is een rage geweest in de hele wereld. We waren goed in het bouwen toen we ze nodig hadden, maar we zijn slecht in het verwijderen van die constructies nu we ze niet meer gebruiken.

'Zowel in Europa als de Verenigde Staten staan veel dammen die geen economisch of ander nut meer hebben. In Nederland leveren kleine dammen soms nog waterkracht. Die kun je niet zomaar afbreken. Dan moeten de voordelen voor het milieu worden afgewogen tegen het belang van de energievoorziening.'

Welke voordelen biedt het weghalen van een dam?

'Met het verwijderen van een dam herstel je de natuurlijke staat van een rivier en kan een rivier zichzelf weer onderhouden. Weghalen hoeft maar één keer en daarna is geen onderhoud meer nodig.

'Alle vissen, niet alleen trekvissen, krijgen meer bewegingsvrijheid. Ook andere dieren profiteren: schelpdieren, schildpadden en de beesten die vis vangen, zoals roofvogels.

'Veel mensen denken: waarom zou je een dam weghalen, maak er een lift of een trap voor de vissen bij. Daarmee zijn de problemen die een dam creëert niet opgelost. De hulpmiddelen helpen alleen een deel van de vissen.'

'Dammen verstoren het natuurlijke transport van bezinksels. Zonder dammen wordt bezinksel afgezet in een delta of op stranden. Een dam heeft ook invloed op de temperatuur van het water. Water wordt warmer als het stilstaat, terwijl het onderin diepe stuwmeren juist kouder wordt. We hebben dammen weggehaald voor herstel van de watertemperatuur.'

Tegen welke problemen loop je op als je een dam wil afbreken?

'Er is veel misverstand bij het publiek. Vaak wordt gedacht dat elke dam dienst doet als bescherming tegen overstromingen. Of dat elke dam op een efficiënte manier waterkracht kan leveren. Vaak weten mensen niet dat iets een dam is en denken ze dat het om een waterval gaat. Ze gaan ervan uit een dam kan blijven staan zonder enig onderhoud. We proberen die misverstanden weg te nemen door erop te wijzen dat veel dammen nergens meer toe dienen.

'Opmerkelijk genoeg kunnen we ook last hebben van milieuvoorschriften. Die zijn soms opgesteld met het oog op herstel van een toestand die niet natuurlijk is. Bijvoorbeeld: een moeras dat is ontstaan achter een dam kan wettelijk worden beschermd. Terwijl wij proberen de natuurlijke situatie terug te brengen. Milieuregels kunnen het afbreken van dammen bemoeilijken en duurder maken omdat ze niet zijn geschreven voor het soort herstel waaraan wij werken.'

Geen last van economische of politieke belangen?

'Die zijn vooral van invloed bij grote dammen, zoals stuwdammen. Dan kan de levering van waterkracht een rol spelen en kan het een politieke kwestie worden. Dergelijke projecten kunnen heel ingewikkeld worden en tien tot twintig jaar in beslag nemen.'

Zijn er de afgelopen jaren al veel dammen verdwenen?

'In Amerika worden elke vijf jaar 250 tot 300 dammen weggehaald. Ik hoor hier in Groningen ook van collega's dat het in Europa gebeurt, al weet niet ik om hoeveel dat gaat. Er worden ook nog dammen gebouwd. Volgens sommige statistieken komen er in de VS meer dammen bij dan er verdwijnen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden