Technologie Restauratie Rembrandt

Rembrandt heeft niet alles op De Nachtwacht zelf geschilderd

Op zaal in het Rijksmuseum wordt onderzocht wat de bekende schilder wél heeft geschilderd. 

De restauratie van Rembrandt. Beeld RV -

Katrien Keune, chemicus en lid van het onderzoeks- en restauratieteam van het Rijksmuseum, is haar huis aan het schilderen. Het deel van de plint achter haar kast is geel en heeft een grondige beurt nodig, terwijl de rest van de plint nog friswit is,

Verf verkleurt, wil Keune (42) maar zeggen. Zelfs de verf die is gebruikt op een van ’s werelds beroemdste schilderijen. Zo kringelen boven het hondje op De Nachtwacht witte wolken, terwijl het onwaarschijnlijk is dat Rembrandt die daar heeft geschilderd.

Om erachter te komen wat ­Rembrandt (1606-1669) wél heeft ­geschilderd, wordt De Nacht­wacht deze zomer onderzocht. Naar aanleiding van de resultaten daarvan beslist het onderzoeks- en restauratieteam hoe het schuttersstuk wordt gerestaureerd. Zowel het onderzoek als de restauratie gebeurt op zaal in het Rijksmuseum.

Hoe gaat zo’n onderzoek? Gebruik wordt gemaakt van de macro-röntgenfluorescentiescanner (afgekort: MA-XRF), een apparaat dat in 2008 is ontworpen door Joris Dik van de TU Delft en Koen Janssens van de Universiteit Antwerpen. De belangrijkste onderdelen zijn de röntgenbuis en de detector, die zijn gemonteerd op een gemotoriseerd frame. De röntgenstraling komt op het schilderij, waardoor energie vrijkomt. De detector meet de energieën, en met die informatie kan bepaald worden van welk metaal de energie afkomstig is. Aan de hand daarvan kan worden vastgesteld welk pigment en dus welke verf is gebruikt – verf bevat een of meerdere soorten pigment. Lood wijst bijvoorbeeld op wit pigment, ijzer op rood.

Niet alleen de pigmenten aan de oppervlakte worden getoond, maar ook die waar later overheen is geschilderd. ‘Prachtig dat je zoveel inzicht krijgt in hoe een kunstenaar een compositie maakt, welke veranderingen hij daarin nog aanbrengt’, zegt Keune. ‘Je krijgt het verhaal van het kunstwerk. Zo bleek uit de scan van Marten en Oopjen dat Rembrandt op de achtergrond eerst een poort schilderde, en die later door een gordijn heeft vervangen.’

De MA-XRF kost 265 duizend euro en scant 80 bij 60 centimeter per dag. De Nachtwacht meet 363 bij 438 centimeter, dus het onderzoek duurt ongeveer acht weken. Daarna volgt de restauratie. De kans is groot dat de wolken boven het hondje daarbij zullen verdwijnen. ‘Maar’, zegt Keune, ‘de resultaten zijn waardevol op zich, ook als ze niet direct bij de restauratie van pas komen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.