Onderzoeker Wieger Wamelink kweekt wormen in een pot kunstmatige Mars-grond.
Onderzoeker Wieger Wamelink kweekt wormen in een pot kunstmatige Mars-grond. © WUR

Regenwormen kunnen Mars geschikt maken voor tuinbouw, blijkt uit onderzoek

Als het er ooit van komt om naar Mars te gaan, doen de ruimtepioniers er goed aan om wat levende regenwormen mee te nemen. Uit onderzoek aan de Wageningen Universiteit blijkt dat die Marsgrond zelfs groeizamer kunnen maken dan een zandbodem op aarde.

De Wageningse plantenonderzoeker Wieger Wamelink oogst woensdag de rucola-plantjes die hij de laatste maanden in een kas heeft gekweekt op nagebootste Marsgrond, gekocht van Nasa. Voor het eerst waren daarbij ook oud plantenmateriaal en levende wormen toegevoegd, en ook mest. 'We moeten het nog kwantificeren, maar het is nu al duidelijk dat vooral de bemeste Marsgrond het prima doet', zegt hij aan de vooravond van de oogst.

Moestuintjes

Wamelink begon enkele jaren geleden met kweekexperimenten omdat hij ervan overtuigd is dat eventuele Marstronauten op de Rode Planeet hun eigen voedsel zullen moeten verbouwen. Hij onderzoekt ook de mogelijkheden voor de Maan.

De Marsbodem is geschikt voor moestuintjes, blijkt sindsdien uit de proeven in Wageningen, die goeddeels met publieke giften en sponsoring worden bekostigd. Nu is het streven om een duurzaam en gesloten kweeksysteem te ontwerpen. 'Daarbij zijn wormen cruciaal, denken we', zegt Wamelink. Wormen eten dood organisch materiaal en brengen mineralen en stikstof terug in roulatie.

Volgens Wamelink was op voorhand niet duidelijk of aardse wormen uit de voeten zouden kunnen in de Marsbodem

Wormen maken met hun gegraaf de bodems losser, bleek eerder al uit een pilotstudie, letterlijk in een stel potten op Wamelinks bureau. Hun activiteit geeft de wortels van kweekplantjes meer lucht. Ook blijkt het veel gemakkelijker water in de doorwoelde löss-achtige grond te krijgen.

Volgens Wamelink was op voorhand niet duidelijk of aardse wormen uit de voeten zouden kunnen in de Marsbodem. De zandkorrels daarvan, afkomstig van een vulkaanhelling op Hawaii en representatief voor Marsgrond, zijn relatief scherp. Dat zou het darmkanaal van de dieren kunnen beschadigen, maar dat lijkt mee te vallen.

Belangrijkste groeifactor in de nieuwe experimenten blijkt overigens de toegevoegde varkensmest. Die geeft betere plantengroei dan normaal. Opmerkelijk is dat de groei op Marsgrond beter is dan op een controlebodem van gewoon aards zilverzand dat werd bemest.

Kassen

Voor de proeven is nu varkensmest gebruikt. Maar uiteindelijk, zegt Wamelink, zullen tuintjes op Mars zijn aangewezen op menselijke poep. Dat moet dan wel worden gevriesdroogd en gesteriliseerd, om geen gevaarlijke ziekteverwekkers in de groenten te brengen. Wamelink stelt zich voor dat astronauten op weg naar de Rode Planeet hun poep alvast zouden kunnen bewaren, om er nadien hun Marstuinen mee te bemesten.

De plantengroei op Mars zou uiteindelijk in kassen moeten gebeuren, mogelijk ondergronds en met kunstlicht om kosmische straling te vermijden. Daarbij zijn nog veel onzekere factoren, zegt Wamelink. Een daarvan is de recente ontdekking dat in de bodem op mars een giftige chloorverbinding lijkt voor te komen, die wellicht door uv-straling van de zon ontstaat. Onduidelijk is of dat perchloraat alleen aan het oppervlak zit, of ook dieper.

Wamelink wil op termijn ook proeven doen met met perchloraat verontreinigde grond om te zien of de gewassen daarvan oneetbaar worden. Vorig jaar hield hij een diner met de eerste Marsgroenten ooit voor donateurs, nadat metingen hadden uitgewezen dat in de tomaten, rucola en bonen geen grote concentraties zware metalen zaten.

Vooralsnog, zegt de Wageningse onderzoeker, is zijn Marsgroenten-project een bijzaak bij zijn reguliere werk op de universiteit. Hij houdt zijn contacten bij Nasa en Esa wel op de hoogte van zijn resultaten, maar hun betrokkenheid zou wel wat groter kunnen. 'Ik heb altijd de indruk dat ze meer met de raketten bezig zijn dan met het eten. Terwijl dat een cruciaal punt gaat worden.'


Leven (en kweken) op Mars is geen sinecure

Voor het eerst hard bewijs: er stroomt water op Mars
Voor het eerst is er nu hard bewijs: af en toe, hier en daar, stroomt er ook nu nog water op Mars - een klein beetje. Pekelwater is het - volledig verzadigd met verschillende zouten. Dankzij die smeltpuntverlagende zouten kan het water bij de extreem lage temperaturen op Mars vloeibaar blijven. Eventjes.

Onderzoekers oogsten eerste buitenaardse tomaat
Wageningse plantenonderzoekers hebben voor het eerst een rijpe tomaat gekweekt op Marsgrond, zij het in een kas in Wageningen en op bodem die hooguit qua samenstelling lijkt op die van Mars. Niettemin, zegt hoofdecoloog Wieger Wameling van Alterra, is het een doorbraak. 'Hij is rood, je kunt hem in principe eten. En belangrijk: er is dus zaad voor een nieuwe ronde.'

Een maaltje van Mars gaat er wel in
Een verblijf op Mars zal wel niet zo snel een culinair avontuur worden, maar aan aardse groenten hoeft het niet te ontbreken. Dat was in Wageningen te proeven.