Reaguurders vervolgd: 'nieuwe media' zijn voor alle partijen nog wennen

Op zolder een beest, buiten een muisje. De reaguurder waande zich lang onbespied. Niet iedereen kan de vrijheid van meningsuiting aan. Hoe gaan de media daarmee om?

Sylvana Simons komt aan bij de rechtbank in Amsterdam. Beeld anp

Dus je mag Sylvana Simons niet 'apekop' noemen. Wie had dat gedacht: ook de primitieve oprisping 'Afschieten dat wijf' kan je duur komen te staan. Vrouwe Justitia heeft gesproken in de zaak rond de vele bedreigingen en beledigingen aan het adres van de tv-persoonlijkheid en aspirant-politicus Simons.

De meeste werden op sociale media gedaan na haar optredens in De Wereld Draait Door, waar zij sprak over de zwartepietendiscussie. 21 van de 22 aangeklaagden zijn veroordeeld. De maker van het filmpje Oh oh, Sylvana kreeg 80 uur werkstraf. Het portret van Simons monteren in een weerzinwekkend filmpje van de Ku Klux Klan, waarin zwarte Amerikanen werden opgehangen, mag dus óók al niet.

Wie de vonnissen (op rechtspraak.nl) leest, wordt toch nog verrast. Over de leeftijden van de 'reaguurders' bijvoorbeeld: het idee dat een beetje etteren op blogs en sociale media iets zou zijn van pubers die zich vervelen, moet definitief bij het vuil: de jongste verdachte was 23, de oudste 53.

Maar het opmerkelijkst is de verdediging van de bedreigers en beledigers. Vrijwel allen beriepen zich op de vrijheid van meningsuiting. De mantra van elke reaguurder, ook als die op verzoek van GeenStijl zijn verkrachtingsfantasieën over een journalist van de Volkskrant ventileert. Een gotspe, want wat draagt de tweet 'Zwarte roetmop moet kappen nu met dat gezeik kom maar op je bent en blijft zwart dus dan kan je zeiken over alles maar dat is een feit zo zwart als roet' (vrouw, 49, 250 euro boete) precies bij aan het debat rond Zwarte Piet? Wat is het ánders dan belediging?

Een veroordeelde vond dat bedreigingen op internet minder zwaar wegen dan in het openbare leven, iets waarin de rechter volgens hem geen onderscheid maakte. Dat is waar: sociale media zijn volgens de rechter openbaar terrein, geen privédomein. Een parallel universum, met alle kenmerken van het openbare leven. Dat kan niet zonder regels en wetten, zoals elk openbaar leven. Bijvoorbeeld rond belediging, bedreiging en discriminatie. Wie daartegen is, pleit voor een wereld waarin je niet over straat kunt zonder ploertendoder.

Een beetje bedreiging hoort erbij, tegenwoordig. Dat is niet fraai, maar ook niet altijd bedreigend: de meeste anonieme lafbekjes bijten niet. Op zolder een beest, buiten een miezerig muisje. Als alle deaudsbedreigingen op sociale media waren uitgevoerd, was het stil op straat.

Maar dat doet niets af aan het gevoel van de bedreigde, zelfs als je vindt - zoals GeenStijlers en zielsverwanten in de kwestie rond seksisme van GeenStijl afgelopen week stelden in Brandpunt - dat we daaraan maar moeten wennen.

Het is voor alle partijen nog wennen met die 'nieuwe media'. De verwarring zit er misschien in dat de reaguurder zich in het zolderkamertje onbespied waant, terwijl tegelijk duizenden mensen meekijken.

De kentering in de media van de afgelopen twee decennia is dat ze vrij toegankelijk werden, een open podium. Iedereen publicist (waar blijft trouwens die burgerjournalist toch, van wie een paar jaar terug nog 'iedereen' de mond vol had?). De ontsporingen tonen aan dat een democratie weliswaar de vrijheid van meningsuiting verdient, maar dat niet iedereen die aankan. Door het openbaren van de meest individuele verwensingen voelen anderen zich uitgenodigd hetzelfde te doen. Zo ontstaat een onthullend, weinig verheffend beeld van de condition humaine die zo langzaam norm wordt in plaats van zonderling.

De worsteling voor reguliere media: wat te doen met lezersreacties? Diverse sites (onder meer de Volkskrant) sloten hun digitale deuren, tegen de drek die erdoor naar binnen stroomde. Enerzijds wil je de burger en je lezer of kijker ten diepste leren kennen (interactie!), anderzijds wil je 'geen podium bieden aan schreeuwers', zoals Rennie Rijpma van het AD het uitdrukte in het NOS-Journaal. Modereren kost tijd en geld, dat een medium beter in journalistiek kan steken dan in het lezen en 'wegjorissen' van ongewenste reacties.

Oerwoudgeluiden klonken al ver vóór het bestaan van sociale media in voetbalstadions. Vanuit het riool van de samenleving walmt nu de zware geur van stront. Natuurlijk bestrijd je de bron daarvan niet met boetes. Al slaat de gedachtenpolitie nog zo hard, de menselijke geest laat zich niet kooien met regeltjes. Maar dat wil niet zeggen dat er rond de vrijheid van meningsuiting geen grenzen zouden bestaan, zoals ook op andere terreinen.

Met de zaak Simons in de achterzak, sluit het web zich ook rond ene @Wimdubbel. De twitteraar ('EU and Euro skeptic. Against islamization. I stand with Israël. Economist & Engineer', 1.300 volgers) had zijn eigen bijdrage in het recente discours rond de oproep van 140 vrouwelijke journalisten aan adverteerders van het 'seksistische' GeenStijl. Hij schreef over initiatiefnemer Rosanne Hertzberger: 'Wat zal ik juichen als @ryhertzberger een rechtse Volkert van der Graaf tegenkomt. Wie durft?' En, over de medestanders: 'Mooi executeerlijstje ook. Alle ondertekenaars van het censuurmanifest.'

Vreemd genoeg is zowel zijn tweet als zijn account nog altijd niet verwijderd, ook al hebben diverse twitteraars deze opruiing gerapporteerd bij Twitter. Maar mochten een of meer ondertekenaars aangifte tegen hem doen, dan kan @Wimdubbel vast gaan sparen. Met dank aan Sylvana Simons.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden