'Ratmuis' levert insulinecellen voor diabetesmuizen

Het lichaam van een dier 'lenen' als kweekkamer voor cellen van een ander dier: Japanse wetenschappers kregen het voor elkaar met een rat en een muis. Maar toepassing bij de mens lijkt nog erg ver weg.

Van links af: de 'gehusselde' ratmuis, een gewone rat en een gewone muis. Beeld Nature
Van links af: de 'gehusselde' ratmuis, een gewone rat en een gewone muis.Beeld Nature

Het is doenlijk om lichaamseigen donorweefsel te kweken in het lichaam van een andere diersoort. Maar de techniek is zo bizar dat het zeer de vraag is of iemand die ooit zal toestaan voor menselijke patiënten: zo heb je er chimeren voor nodig, kruisingen tussen de patiënt en het donordier.

Om het tekort aan donororganen op te lossen, kijken celbiologen al decennia vol verwachting naar hun steeds slimmere weefselkweekmethoden. Misschien is het ooit mogelijk om uit lichaamseigen 'stamcellen' van de patiënt zelf zaken te kweken zoals nieren of insulineproducerende stukjes alvleesklier. Dat zou afstotingsverschijnselen voorkomen en het levenslang slikken van heftige immuunonderdrukkende medicijnen onnodig maken. Nu alleen de organen nog zien te kweken: in het lab komt men tot dusver niet veel verder dan minuscule speldenknopjes weefsel.

Maar misschien kan het ook door het lichaam van een dier te lenen als kweekkamer, is de gedachte die men onder aan meer de Universiteit van Tokio al jaren verkent. In Nature melden de Japanners nu een forse stap vooruit: Tomoyuki Yamaguchi en collega's slaagden erin om insulineproducerende cellen van een muis te kweken in het lijf van een rat en die vervolgens te transplanteren naar muizen met diabetes type 1. Die bleven vervolgens nog ruim een jaar in leven, zonder afstotingsverschijnselen. Bewijs dat de aanpak 'superieur is' aan het kweken van organen in een petrischaaltje, schrijven de onderzoekers.

Het is alleen de vraag of toepassing bij de mens nog wel realistisch is. Zo moest Yamaguchi eerst een 'rat-muis' maken, een rat gemengd met muizencellen. Daarin onderdrukte hij met genetische manipulatie de groei van de rattenalvleesklier - met als gevolg dat in het dier een alvleesklier groeide van muizencellen. De mens zou gezien het formaat van zijn organen zoiets moeten doen met varkens of apen.

Maar vind maar eens ethische goedkeuring om een genetisch gemanipuleerd 'mensvarken' te maken, alleen om er weefsel uit te oogsten. De gehusselde ratmuizen uit Japan zagen er overigens niet monsterlijk of eng uit: op het oog gewoon een rat, zij het met lapjes muizenkleur in de vacht.

Een ander struikelblok is dat er tussen het donorweefsel toch nog wat rattenweefsel bleek te zitten, in de vorm van bijvoorbeeld bindweefsel of bloedvaatjes tussen de alvleeskliercellen. Pas na vijf dagen afweerremmers toedienen, 'pakten' de muizencellen en was de operatie geslaagd.

Maar het is de vraag of het ooit lukt om hele organen zoals nieren of harten te kweken zonder restjes weefsel van het donordier erin, tekent de niet betrokken Amerikaanse stamcelbioloog Qiao Zhou aan in een commentaar. 'Deze onderzoekslijn moet doorgaan. Maar waarschijnlijk liggen er nog enorme technische, ethische en juridische obstakels voor ons.'

In Japan houdt Yamaguchi de moed erin. Gepriegel met halfratten of niet; werkend orgaanweefsel kweken in een ander dier én geen afweerremmers meer nodig hebben, dat is 'principebewijs voor de therapeutische mogelijkheden', noteert het team. Yamaguchi wijst erop dat bij eerdere experimenten steevast tot driekwart van de cellen direct werd afgestoten. 'Zulke negatieve effecten hebben wij in onze experimenten niet geobserveerd.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden