Raadsel opgelost: elastiekjes houden onze bloedvaten heel

Microbiologen vragen zich al decennia af hoe afweercellen de wanden van aderen doorboren zonder die lek te prikken. Het antwoord lijkt gevonden.

Maarten Keulemans
null Beeld Science Photo Library
Beeld Science Photo Library

Wetenschappers uit Amsterdam denken een merkwaardig, oud anatomisch raadsel te hebben opgelost: waarom onze aderen niet lek raken als er witte bloedcellen door de bloedwand gaan. Onze bloedvaten blijken een soort elastiekjes te gebruiken om de poort dicht te knijpen.

Het op het oog onbeduidende detail houdt de gemoederen in de microbiologie al decennialang bezig, niet in de laatste plaats omdat het zo vreemd is. De hele dag door patrouilleren miljoenen afweercellen door ons lichaam en daarbij boren ze zich voortdurend dwars door onze vaatwanden heen, bloedbaan in en bloedbaan uit, op zoek naar ontstekingen. Maar de meeste immuuncellen zijn nogal groot. Waarom prikken ze onze aderen dan niet lek?

Weerstand

Met een vernuftige reeks experimenten denken moleculair celbioloog Jaap van Buul van Sanquin Bloedvoorziening en het AMC Amsterdam en collega's dat probleem nu te hebben opgelost. Ze 'bevroren' onder meer afweercellen die net bezig waren door de vaatwanden heen te ploppen en ontdekten dat het weefsel rondom de cellen uitstulpt, alsof het weerstand biedt. Een teken dat er een soort elastiekjes op de uitgangen zitten, schrijven ze in Nature Communications.

Dat 'schopt een beetje tegen een heilig huisje', zegt Van Buul. De elastiekjes waren immers al wel bekend, maar tot dusver namen experts aan dat ze de poriën in de wand juist opentrokken om de cellen door te laten. 'Dat staat buiten kijf. Maar ze doen dus ook precies het tegenovergestelde', zegt Van Buul.

De elastiekjes in kwestie bestaan uit sliertvormige eiwitten die razendsnel kunnen samenklonteren tot stevige vezels als er bijvoorbeeld een witte bloedcel langs moet. 'Dat eiwit wordt lokaal en heel snel aangemaakt. En daarna worden de vezels weer afgebroken', zegt Van Buul. De Amsterdammers toonden dat onder meer aan door in stukjes gekweekt weefsel te bestuderen wat er gebeurt als je het eiwit dat de aanmaak van de elastiekjes regelt 'zachter' zet. De vaatwanden sluiten dan minder goed af, blijkt uit de experimenten.

'Zeer overtuigend'

De Duitse hoogleraar celbiologie Dietmar Vestweber, niet betrokken bij de Amsterdamse experimenten, is enthousiast. 'Ik vind Jaaps verhaal zeer overtuigend en ik denk dat hij inderdaad aantoont dat het op deze manier werkt', mailt Vestweber vanuit Duitsland. Allerlei gedetailleerde vervolgvragen komen ook in hem op: een goed teken, denkt hij.

Beter begrip van de doorlaatbaarheid van vaatwanden kan grote gevolgen hebben voor allerlei ziektes. Zoals kanker. Een van de veelbelovendste ontwikkelingen is de tumorbestrijding met behulp van speciaal 'getrainde' afweercellen, maar die moeten dan wel de vaatwand door om bij de tumor te kunnen. Ook kunnen de nieuwe inzichten gevolgen hebben voor medicijnen tegen ongewenste vochtophopingen in het lichaam (oedeem).

Maar dat is voor later, zegt Van Buul. 'Voor ons staat voorop dat we nu eindelijk begrijpen waarom die vaten netjes dicht en lekkagevrij kunnen blijven'.

Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in. Een linkje naar http://www.volkskrant.nl/nieuwsbrief

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden