Q-koortspatiënten verliezen rechtszaak: overheid is niet aansprakelijk

De overheid is niet aansprakelijk voor de schade die 300 Q-koortspatiënten hebben opgelopen door de ongekende Q-koortsepidemie die van 2007 tot 2010 vanuit Noord-Brabant door grote delen van Nederland raasde. Dat heeft de Haagse rechtbank woensdag geoordeeld in een rechtszaak die patiënten hadden aangespannen.

Een dierenarts vaccineert de geiten tegen Q-koorts op een geitenhouderij in 2008. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

De patiënten (en nabestaanden van overleden Q-koortsslachtoffers) vinden dat de ministers van Landbouw en Volksgezondheid hebben gefaald bij de bestrijding van de epidemie. Zij menen dat de overheid hen onvoldoende heeft geïnformeerd over de gevaren van de ziekte en te lang heeft gewacht met het nemen van adequate maatregelen.

De rechtbank heeft beide verwijten onderzocht en is tot de conclusie gekomen dat 'de staat niet onrechtmatig heeft gehandeld'. Volgens de rechter is de algemene voorlichting over Q-koorts voldoende geweest. Omwonenden en passanten konden op basis van de verstrekte informatie weten in welke gemeenten zich een besmet bedrijf bevond.

De rechtbank heeft beide verwijten onderzocht en is tot de conclusie gekomen dat 'de staat niet onrechtmatig heeft gehandeld'. Volgens de rechter is de algemene voorlichting over Q-koorts voldoende geweest. Omwonenden en passanten konden op basis van de verstrekte informatie weten in welke gemeenten zich een besmet bedrijf bevond.

Aanpak

Ook is er informatie gegeven over gebieden waar veel mensen ziek waren geworden. 'Met de combinatie van deze gegevens waren betrokkenen voldoende in staat voor zover mogelijk preventieve maatregelen te nemen', aldus rechtbankvoorzitter Janneke Bockwinkel.

Ook het verwijt dat de overheid te laat heeft ingegrepen, gaat volgens haar niet op. 'Vóór juli 2009 heeft de staat vooral algemene maatregelen genomen, zonder dat precies bekend was welke bedrijven besmet waren', aldus de rechter. 'Dat waren maatregelen met betrekking tot hygiëne en mest en vaccinatie. De rechtbank is van oordeel dat tot dat moment geen rechtsplicht bestond om verdergaande maatregelen te treffen.'

Deze man is de hoop van de Q-koortspatiënt

De Brabantse arts Jos van de Sande ging voorop in de strijd tegen de Q-koorts die tussen 2007 en 2010 woedde en 75 levens eiste. Overmorgen doet de rechter uitspraak in de zaak die patiënten hebben aangespannen tegen de staat. 'Als Jos zich ergens in vastbijt, bijt hij door.' (+)

Hoger beroep

In juli 2009 heeft de overheid haar aanpak ingrijpend gewijzigd. Op basis van een tankmelktest kon worden vastgesteld of een bedrijf wel of niet besmet was. Deze test had naar het oordeel van de rechtbank niet eerder ingezet hoeven te worden. Vervolgens heeft de staat 'verstrekkende maatregelen' genomen ten aanzien van besmette bedrijven, zoals een vervoersverbod, een fokverbod en uiteindelijk het doden van dieren. 'De staat heeft met deze gewijzigde aanpak in overeenstemming met zijn rechtsplicht gehandeld', oordeelde Bockwinkel.

De Q-koortsslachtoffers die aanwezig waren in de rechtbank, reageerden zwaar teleurgesteld op de uitspraak. 'Dit kan niet waar zijn, we zijn op alle fronten in het ongelijk gesteld. Eigenlijk zegt de rechter: we hadden kunnen weten waar de besmette boerderijen lagen', zegt Bert Brunninkhuis, voorzitter van patiëntenvereniging Q-uestion. 'Maar wie kijkt er nou op de site van het RIVM als hij een middagje gaat fietsen in het buitengebied?'

Hij gaat in ieder geval in hoger beroep tegen de uitspraak, maar kan niet spreken voor de anderen. 'Het openbaar bestuur krijgt van deze rechter wel gruwelijk veel ruimte', zegt de gepensioneerde topambtenaar van de gemeente Eindhoven. 'Ik blijf van mening dat de overheid verkeerd heeft gehandeld, zoals eerder ook een onderzoekscommissie en de Nationale Ombudsman hebben geconcludeerd.'

De advocaten van de Q-koortspatiënten hebben al eerder aangekondigd dat ze bij een negatieve uitspraak in hoger beroep zullen gaan. Ze willen dat de overheid de materiële en immateriële schade vergoedt die de Q-koortspatiënten hebben geleden door de ziekte, die van geiten op mensen overslaat. Als ze bij de overheid bot vangen, zullen ze de schade proberen te verhalen op de geitenhouders.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden