PUR-schuim krijgt een tweede leven

Niemand wist tot voor kort wat te doen met PUR-schuim als dat wordt afgedankt. Sinds kort zijn er echter technieken om deze synthetische stof, die onder meer in de bouw wordt gebruikt, te recyclen....

POLYURETHAAN is een veelzijdig goedje. De stof, beter bekend onder de afkorting PUR, is het basismateriaal voor het harde schuim dat op grote schaal in de bouw wordt gebruikt om kieren en naden te dichten. Het isolerende PUR-schuim draagt er ook toe bij dat de inhoud van de koelkast op temperatuur blijft.

Als 'zacht schuim' zit PUR in matrassen, stoelleuningen en banken. In de auto-industrie wordt de kunststof veelvuldig toegepast, onder meer voor bumpers, terwijl PUR in vloerlakken leidt tot grote hardheid, zodat het hout wordt beschermd.

Tot nog toe kreeg vooral het drijfgas waarmee het schuim uit de spuitbus werd gedreven, veel aandacht van milieubeschermers. Dit gas behoorde immers tot de beruchte familie van de cfk's die fiks heeft bijgedragen tot de afbraak van de ozonlaag. Intussen zijn deze drijfgassen vervangen door milieuvriendelijkere alternatieven.

Wat er echter met de afvalberg van het PUR-schuim moet gebeuren, is minder duidelijk. In Nederland gaat volgens een ruwe schatting 30 tot 35 duizend ton PUR om in de productie van zachte schuimen, terwijl 10 duizend ton wordt gebruikt voor hardschuim. Het isolatieschuim van de driehonderdduizend koelkasten die jaarlijks worden afgedankt, zit hier niet bij.

Er zijn intussen een aantal intrigerende technieken ontwikkeld waarmee al dat afgedankte PUR-schuim kan worden hergebruikt. Producent Resina Chemie in Foxhol (Groningen) heeft een methode ontwikkeld - nu nog op proefschaal - waarbij het PUR uit hardschuim in contact wordt gebracht met een zogeheten glycolen-mengsel.

Na chemische reacties met de glycolen wordt PUR afgebroken tot polyol, een grondstof voor PUR. In een verhouding van één op vijf kan deze stof worden gemengd met de maagdelijke grondstoffen waaruit nieuw PUR-schuim wordt vervaardigd. Uiteraard moeten de cfk's daarbij worden afgevangen.

De kostprijs van dit tweedehands PUR is nog aan de hoge kant. 'Opschaling van het proces kan de prijs belangrijk doen dalen', zegt ing. J. van der Velde van het Nationaal Onderzoekprogramma Hergebruik van afvalstoffen (NOH), een (intussen opgeheven) samenwerkingsverband van Novem en het RIVM. NOH financierde het chemische hergebruiksproces bij Resina, een volle dochter van chemieconcern Shell.

Er bestaan ook chemische omzettingsmethoden waarbij het PUR volledig wordt 'teruggekraakt' tot de aardoliegrondstoffen (back to the monomer). PUR dat afkomstig is van zachte schuimen als stoelzittingen, kan worden vermalen tot een granulaat, en op die manier nieuwe banken en matrassen voorzien van zit- en ligcomfort.

Niet de techniek is dus de bottleneck. Grootschalig hergebruik komt vooralsnog niet van de grond omdat PUR op talrijke plaatsen in kleine hoeveelheden vrijkomt. En kunststoffen worden niet langs slimme inzamellijnen opgehaald. 'We hebben wel een terugnameplicht, maar stuiten vooral in de bouw op gebrek aan medewerking', verzucht drs. H. Buijtels, marketing manager van Resina.

Zodra deze medewerking er is, worden de chemische omzettingsmethoden onmiddellijk van de plank gehaald. 'Zo worden in Duitsland bij de autodemontage PUR-houdende bumpers met vergelijkbare chemische processen omgezet', constateert ing. B. Veenendaal van bureau Crystal Globe in Kesteren, die de PUR-industrie adviseert. Oude autobumpers dienen zo als grondstof voor nieuwe soortgenoten.

Er zijn ook kiene fysische vormen van hergebruik van PUR, aldus Veenendaal. Zo perst een bedrijf in Deurne van ontgast PUR-schuim plaatmateriaal dat een tweede leven begint als veerkrachtige ondervloeren voor sportzalen.

Dergelijke tweedehands PUR keert ook terug naar de plaats van oorspronkelijk gebruik, en vormt op deze manier een mooie kringloop. In de bouw kan dit keihard geperste PUR dienen als bekistingsmateriaal.

René Didde

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden