Pulsar knippert ook in gammastraling

Pasgeboren pulsars zenden enorme hoeveelheden energierijke gammastraling de ruimte in. Dat blijkt uit waarnemingen van de Amerikaanse Fermi Gamma-ray Space Telescope, die ruim een jaar geleden is gelanceerd.

Pulsars werden in 1967 ontdekt. Het zijn de stoffelijke overblijfselen van geëxplodeerde reuzensterren. Ze zijn zwaarder dan de zon, maar kleiner dan Texel. Ze tollen onvoorstelbaar snel rond, en hebben extreem sterke magneetvelden.

Hete plekken boven de magnetische polen van een pulsar produceren rondzwiepende ‘vuurtorenbundels’ van radio- en röntgenstraling. Vanaf de aarde is daardoor een kosmische knipperbol zichtbaar – vandaar de naam ‘pulsar’.

De Fermi-ruimtetelescoop, die gammastraling uit het heelal detecteert, heeft in het afgelopen jaar zestien ‘gammapulsars’ ontdekt: knipperbollen die niet op andere golflengten zijn waargenomen, waarschijnlijk omdat hun ‘vuurtorenbundels’ niet op de aarde zijn gericht.

Van acht reeds bekende millisecondepulsars (pulsars die sneller dan honderd keer per seconde om hun as draaien) is ook gammastraling opgepikt. Hoe de gammastraling precies wordt opgewekt is niet bekend; wel blijkt uit de metingen dat hij ver boven het oppervlak van de pulsar ontstaat.

Fermi heeft bovendien gammastraling ontdekt uit de richting van de bolvormige sterrenhoop 47 Tucanae. In die bolhoop – een verzameling van honderdduizenden sterren op 13.000 lichtjaar afstand – bevinden zich naar schatting tientallen millisecondepulsars, waarvan de gezamenlijke gammagloed wordt waargenomen.

De nieuwe ontdekking worden deze week gepubliceerd in een aantal artikelen in Science. Volgens Jules Halpern van de Columbia-universiteit is een groot deel van de hoogenergetische gammastraling in het Melkwegstelsel uiteindelijk afkomstig van gammapulsars. De oorsprong van die straling was tot nu toe een raadsel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden