INTERVIEW

'Publicatiedruk voor wetenschappers is ongezond hoog'

Er wordt in de wetenschap veel te veel gepubliceerd en onder veel te hoge druk. Dat leidt tot uitputting.

Joeri Tijdink Beeld -

Hij heeft het niet aangedurfd om zijn eigen foto op de cover te zetten, maar de eenmalige glossy The Joeri die Joeri Tijdink bij zijn proefschrift heeft gemaakt is ook zónder een waagstuk, zegt de psychiater van VUmc. 'Het is natuurlijk niet zo heel wetenschappelijk. Maar ik denk dat meer mensen dit lezen dan mijn boekje, behalve het dankwoord misschien, om te zien of ze erin voorkomen.'

Uw proefschrift heet Publish & Perish. Wat is er aan de hand?

'We hebben onderzoek gedaan naar de publicatiedruk in met name de biomedische sector, zeg maar ons eigen vak. Daar wordt heel veel gepubliceerd en er zijn voortdurend klachten over de druk die dat oplevert voor onderzoekers. Wij wilden daar een beter zich op krijgen. Op de druk zelf, waarvoor we een meetinstrument hebben ontwikkeld. En ook de problemen die het teweegbrengt, in de hoop dat er meer bewustzijn ontstaat.'

Bijzonder wel: een oefening in wetenschappelijke zelfreflectie.

'Het plan voor dit onderzoek ontstond lang geleden al toen ik in Utrecht een ruzie meemaakte tussen wetenschappers over de vraag wie er als derde auteur mocht worden vermeld en wie als vierde. Ik vond dat onbegrijpelijk. Wat een emoties, over niet eens de eerste plaats. Ik snap het wel, je publicatie is je kindje waarmee je soms jaren bezig bent geweest. Maar er gebeuren ongezonde dingen onderweg naar een publicatie.'

Dat meetinstrument is een gestandaardiseerde enquête die bepaalt hoe mensen de noodzaak als wetenschapper tot publiceren ervaren. Is zoiets nodig?

'Als er zo veel over wordt gesproken is het belangrijk om zo feitelijk mogelijk te zijn. Dat kunnen we hiermee. Maar het is vooral belangrijk omdat de publicatiedruk tot echte problemen leidt.'

Welke problemen zijn dat?

'Wij hebben onderzoek gedaan onder medische hoogleraren. Van hen blijkt tot een kwart emotionele uitputting te ervaren. Mensen zijn cynisch, beleven geen plezier aan hun werk, terwijl ze dat werk wel enorm belangrijk vinden. Het beeld is van bevlogen mensen die totaal overvraagd worden. Ik had dat wel verwacht, maar zoveel ook weer niet. In de algemene bevolking is dat ongeveer de helft, 12 procent. Ook veel, maar niet zo veel.'

En dat komt door de publicatiedruk?

'Dat kun je niet afleiden uit dit onderzoek, maar er is wel een duidelijke samenhang tussen deze burn-out en de druk die mensen ervaren. En publiceren is het eerste waarop je aan de universiteit wordt afgerekend, in je carrière, voor beursaanvragen.'

Het klinkt niet gezond.

'En niet alleen voor de wetenschappers zelf. Ik denk dat het ook leidt tot ongezonde wetenschap. Niet eens zozeer de grootschalige fraude à la Stapel. Dat zijn de uitzonderingen. Nee, de alledaagse slordigheden, bewust en onbewust. Het kleine wangedrag. Om toch te winnen, ondanks alles. Het is in dat opzicht net topsport.'

Het lijkt erop dat het systeem een beetje is dolgedraaid?

'Alles is gericht op publiceren in zo hoog mogelijk aangeschreven bladen. Terwijl onderwijs of management ook reuzebelangrijk kunnen zijn. Een van mijn promotors, Yvo Smulders, is gestopt met de ratrace. Hij kiest bewust voor minder publicaties.'

Hebt u aanbevelingen om de zaak wat gezonder te maken?

'Ik denk dat de universiteiten zich om te beginnen moeten realiseren dat dit probleem bestaat en dat ze het zelf veroorzaken. En niet alleen zij, trouwens. Toen ik in het British Medical Journal publiceerde, hing meteen de BBC aan de lijn en daarna Pauw en Witteman en andere media. Een heel circus. Alles is op publiceren afgericht. En aandacht loont.'

U stelt ook voor om af te spreken dat iedere onderzoeker hooguit vier publicaties per jaar mag maken.

'Zoiets geeft meer rust en verlegt de aandacht van de kwantiteit naar de kwaliteit, de inhoud. Maar eigenlijk zijn er gewoon te veel onderzoekers die allemaal toch onderzoek moeten doen. Ik denk dat 85 procent van alle biomedisch research overbodig is. Minder wetenschappers zou veel gezonder zijn.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden