Psycholoog Huub Buijssen ving een motoragent op na een verkeersdrama

Die ene patiënt

Medische experts over de patiënt die hun kijk op het vak veranderde. Deze week: psycholoog Huub Buijssen (64).

Foto Tzenko Stoyanov

'Hij had dingen gezien die hij niet meer van zijn netvlies kreeg. Mensen die vast zaten in brandende auto's, de paniek en het geschreeuw van tientallen zwaargewonden. Met zijn collega-motoragent was hij naar een ongeluk gestuurd op de A16, vlakbij Breda. In de dichte mist waren daar tientallen auto's op elkaar ingereden.

'Twee dagen later kreeg ik een telefoontje. Het ging niet goed met de motoragent, zou ik als korpspsycholoog misschien hulp kunnen bieden? Toen ik hem sprak, was hij nog steeds overstuur. Hij was altijd stabiel geweest, maar nu was hij bang dat hij nooit meer zijn uniform zou dragen. Waarom hadden alleen hij en zijn collega het zo moeilijk terwijl praktisch het hele korps bij het verkeersdrama aanwezig was geweest? Ze hadden toch alle zestig dezelfde beelden gezien?

'Ik liet hem zijn verhaal doen. Het was mijn eerste opvanggesprek, onderweg had ik bedacht hoe ik hem de verwerking van een psychotrauma kon uitleggen. Ik kwam uit op een schets van vijf parallelle horizontale lijnen. De bovenste lijn, vertelde ik, verbeeldt het opperste geluk, de onderste de hevigste psychische pijn, en de middellijn de normale gemoedstoestand. Ik begon te tekenen, een tijdlijn in de vorm van een harmonica. Na een traumatische ervaring schiet je opeens naar de onderste lijn, legde ik uit. Je twijfelt aan alles, de toekomst is zwart. Al snel volgen korte momenten van afleiding waardoor je even naar boven klautert. Totdat je terugdenkt aan wat je hebt meegemaakt en weer afdaalt. Maar wel iets minder diep dan daarvoor. Daarna klim je weer naar boven, iets hoger dan voordien. Verwerking heeft een golfpatroon, dat langzaam naar de normale gemoedslijn beweegt.

'Een maand later vroeg ik hem hoe het ging. Hij zei dat hij zich weer goed voelde en alweer drie weken aan het werk was. Ik was benieuwd wat hem het meeste steun had gegeven. Ik dacht altijd dat het delen van het verhaal het meest effectieve onderdeel was van een opvanggesprek. Maar nee, tot mijn verbazing was het mijn tekening geweest die hem er bovenop had geholpen. Daardoor had hij begrepen wat er met hem gebeurde, en dat had rust en perspectief gebracht.

Psycholoog Huub Buijssen.

'Dat verkeersdrama is nu ruim 27 jaar geleden, maar de agent van toen heeft me een belangrijke les geleerd: na een trauma is het essentieel om aanschouwelijk te maken hoe de verwerking verloopt. Toen ik later artsen en verpleegkundigen ging opleiden om collega's op te vangen, kreeg ik steeds te horen hoeveel houvast zo'n duidelijke uitleg biedt.

'De agent was ook gerustgesteld, vertelde hij me, toen hij besefte dat zijn reactie niet extreem was. Hij was met zijn collega naar het ongeval gestuurd in de veronderstelling dat het een kleine aanrijding betrof en was totaal onvoorbereid op wat hij daar aantrof. Ik benadrukte dat hij zijn collega's had weten te behoeden voor een emotionele schok: dankzij de nauwkeurige informatie die hij via de portofoon aan de meldkamer had doorgegeven, hadden alle andere agenten zich op weg naar de ramp geestelijk kunnen voorbereiden. Die boodschap gaf hem moed: zijn pijn was toch ergens goed voor geweest. Daarna heb ik bij opvanggesprekken altijd geprobeerd om het gedrag van getroffenen tijdens de traumatische gebeurtenis positief te benoemen. Deze agent heeft me laten zien hoe belangrijk dat kan zijn. Dat daardoor het zinloze opeens weer zin kan krijgen.'


Die ene patiënt

Welke patiënten maken de meeste indruk en stimuleren een arts? Van neurochirurg tot kinderarts: in deze serie vertellen artsen en zorgwerkers over die ene patiënt die hun kijk op het vak ingrijpend veranderde.