INTERVIEW

Proeven op dode kippen is beter dan levende konijnen

Na dertig jaar vond de Wageningse promovendus Menk Prinsen wat hij zocht: een alternatief voor de standaardtest waarbij konijnen irriterende producten in hun ogen gedruppeld krijgen.

Een laboratorium waar konijnen voor testen worden gehouden. Beeld Corbis
Een laboratorium waar konijnen voor testen worden gehouden.Beeld Corbis

Wie wil weten of stoffen irriterend zijn voor de ogen, was tot voor kort aangewezen op de onaangename Draize-test, waarbij levende konijnen het te testen product in hun ogen toegediend krijgen. Toxicoloog Menk Prinsen (60), onderzoeker bij TNO Triskelion te Zeist, werkte dertig jaar aan een alternatief, met kippenogen uit slachtafval. Vorig jaar werd die test eindelijk internationaal aanvaard. Vrijdag promoveerde hij in Wageningen op zijn proefschrift over de zoektocht.

Wat beweegt u eigenlijk om hier zo lang uw best voor te doen? Konijnenliefde?

'Ik ben ook niet van steen. Je ziet wat een test kan aanrichten. En ook de publieke opinie is in al die jaren erg veranderd: toen ik begon, waren dierproeven nog echt noodzakelijk. Maar de mentaliteit is veranderd en ik werd zelf ook steeds bewuster: kunnen we dan niet iets diervriendelijkers verzinnen?'

Wat houdt die test in?

'De Draize-test is erg drastisch. Het onderste ooglid van het konijn wordt uitgerekt tot een zakje, het testproduct wordt erin gestopt, het konijn wordt vrijgelaten. Daarna is het afhankelijk van het soort product - vloeistof, gel, pasta of poeder - hoelang het duurt voordat het uit het oog is verdwenen. Dat kan wel tot 24 uur duren; eerder uitspoelen mag niet, volgens de richtlijnen. In zo'n geval is het oog vaak verloren.'

Arme konijnen. Maar er is dus nog meer mis met die test?

'De resultaten van de Draize-test zijn heel variabel, want hij is niet goed gestandaardiseerd. Eigenlijk druist het tegen alle protocollen voor goed toxiciteitsonderzoek in. Levende konijnen geven een vertekend beeld, ze kunnen zich sterk verschillend gedragen bij een test. Sommigen zitten na de behandeling verstijfd in hun kooitje, terwijl anderen zich overdreven beginnen te poetsen en vervolgens nare infecties krijgen doordat ze zich met hun scherpe, vieze nagels krabben. Die infecties kunnen tot de onterechte conclusie leiden dat het product ernstig irriterend is.'

Menk Prinsen Beeld
Menk PrinsenBeeld

Waarom is die Draize-test dan toch nog in gebruik?

'Deze test is grondig en streng, en dus zit er een overdreven zekerheidsmarge in de beoordeling of een product risico oplevert. Maar de blootstelling is zo absurd: het is totaal niet realistisch; in de praktijk gebeurt dit niet bij mensen. Producten worden bij de Draize-test dus al gauw aangemerkt als ernstig irriterend, terwijl ze dat niet hoeven te zijn. Op het product moet dan een 'corrosief' label, terwijl op basis van mijn test een label met een kruis zou volstaan.'

Het klinkt zo simpel: in plaats van een konijnenoog een kippenoog bestrooien met waspoeder. Maar werkt het wel hetzelfde?

'Het mooie aan onze test is dat het een oog voor een oog is. Maar dan eentje buiten het lichaam: hoornvlies reageert buiten het lichaam nog steeds op schade door producten. We kunnen meten of het hoornvlies na behandeling troebel wordt, of er cellen doodgaan en of de dikte toeneemt. Het gaat bij oogirritatietesten om een acuut effect, dus heb je niet een heel systeem van een lichaam nodig om de effecten te bekijken.'

Maar het blijft bij een echt oog.

'Er zijn veel pogingen gedaan om iets anders te verzinnen. Maar het oog is zo complex dat alleen een kweekje van bijvoorbeeld oogcellen niet volstaat. Er werd in Duitsland lang getest op kippenembryo's, die nog in het ei zaten. Het meest bizarre alternatief dat ooit is bedacht, was een test op basis van de beweeglijkheid van spermacellen. Als die minder gingen bewegen na blootstelling, zou het product irriterend zijn. Maar zo werkt het natuurlijk niet.'

Waarom duurde het zo lang voor uw test werd goedgekeurd?

'De gouden standaard is: bewijs dat jouw nieuwe test net zo betrouwbaar is als de bestaande test. De nieuwe test moet dus dezelfde resultaten opleveren als de oude. Het punt is dat mijn test juist betrouwbaarder is, en dus soms afwijkende uitkomsten heeft ten opzichte van de Draize-test.'

Toch is het gelukt.

'Met nog een addertje onder het gras. Voor twee categorieën is mijn alternatief goedgekeurd: niet-irriterende en ernstig irriterende producten mogen op kippenogen worden getest. Maar ik heb goede hoop dat de derde categorie, irriterende producten, ook binnen afzienbare tijd wordt goedgekeurd.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden