Privacyparadox: waarom we ons zorgen maken om privacy en tóch persoonlijke data delen met sociale media

Joris Demmers onderzocht wanneer en waarom consumenten gegevens delen

Bijna iedereen doet het zonder erbij na te denken: jezelf aanmelden bij onlinediensten als Airbnb, Booking.com of Tinder met je gebruikersnaam van Twitter of Facebook. Handig. Maar gemak heeft zijn prijs: gebruikers hevelen ook andere persoonlijke data over naar de nieuwe dienst. Vraag iemand of hij zich zorgen maakt over zijn privacy bij het gebruik van dit soort hulpjes, en de meesten zullen bevestigend antwoorden. Toch gebruikt het gros van de internetters de makkelijke login van Facebook. Een privacyparadox.

Oprichter en bestuursvoorzitter van Facebook Mark Zuckerberg getuigt op 10 april in de Amerikaanse senaat. Beeld AFP PHOTO / JIM WATSON

Wanneer en waarom delen consumenten hun persoonlijke data, vroeg Joris Demmers zich af. Demmers is als docent marketing verbonden aan de Amsterdam Business School van de Universiteit van Amsterdam en gespecialiseerd in privacy en transparantie binnen marketing. Dinsdag promoveert hij op dit onderwerp.

U bent precies op tijd: de commotie rond Facebook en privacy is op haar hoogtepunt.

‘Mijn onderzoek is toevallig inderdaad perfect getimed, haha.’

Hoe komt het dat mensen zeggen bezorgd te zijn over hun privacy en ze toch kiezen voor gebruiksgemak?

‘Die zorgen bestaan echt en zijn reëel, blijkt uit mijn onderzoek. Maar wanneer je iemand concreet vraagt of hij tijdwinst wil boeken bij het inloggen voor een nieuwe dienst, verdwijnen die abstracte zorgen naar de achtergrond.’

En loggen gebruikers zonder verdere plichtplegingen in met hun Facebook- of Twitteraccount.

‘Je kunt denken: wat een rare afweging. Wat is nu precies het voordeel van 15 seconden tijdwinst? Hoe kan zoiets opwegen tegen het potentieel grote nadeel dat allerlei persoonlijke data worden gedeeld met anderen?

‘Ditzelfde speelt in de discussie over Facebook. Eigenlijk vertrouwt niemand het netwerk meer met zijn data. En tegelijkertijd zegt Mark Zuckerberg: ik zie geen significante hoeveelheden gebruikers die hun account verwijderen. De actie van Arjen Lubach leverde ook maar een paar duizend Facebookverlaters op. Dat is opmerkelijk.’

Onderzoeker Joris Demmers van de Amsterdam Business School, Universiteit van Amsterdam. Beeld -

Hoe komt dit?

‘Bij het verwijderen van Facebook maak je een afweging tussen de voor- en nadelen. Er vormt zich een weegschaaltje in je hoofd. Als je er met enige afstand over nadenkt, vind je het misschien een goed idee je account te verwijderen. Het vervolgens doen is een tweede. Op het moment dat je bijna op de deleteknop drukt, ga je heel concreet nadenken over wat het afscheid van Facebook betekent.’

Je bedenkt je dat al die foto’s en leuke video’s daarna verdwenen zijn. En dat al je vrienden gezellig met elkaar blijven kletsen, terwijl jij aan de kant staat.

‘Je gaat concreet nadenken en dan verdwijnt het meer abstracte idee dat het goed is om Facebook te verlaten naar de achtergrond. En slaat het weegschaaltje door naar de andere kant.

‘Het kan ook andersom werken. Neem bijvoorbeeld autoverzekeraars die een korting op de premie bieden als je veilig rijdt. Automobilisten denken dan eerst: dat is interessant. Maar op het moment dat iemand zich gaat inschrijven, bedenkt die zich dat dit betekent dat hun gangen gevolgd zullen worden. Dit nadeel komt vóór het voordeel van een lagere premie. Op abstract niveau vinden mensen dit dus best interessant, maar als het concreet wordt haken ze af.’

Concreet voordeel wint het dus altijd van abstracte zorgen? Moeten gebruikers beschermd worden tegen zichzelf?

‘Bij privacywetgeving wordt vaak gehamerd op kennis; vertel als instelling of bedrijf welke data je gaat verzamelen, zodat de consument een weloverwogen keuze kan maken. Dit aspect zit ook in de nieuwe Europese privacywetgeving die binnenkort van kracht wordt. Maar mensen weten meestal wel ongeveer wat er over ze wordt verzameld.’

En klikken die cookiemelding vervolgens weg.

‘Je vraagt iemand toestemming over iets abstracts, terwijl hij met iets zeer concreets bezig is. Je wilt nu die website bezoeken, dat artikel lezen of die video bekijken. Dit is het slechtste moment om iemand toestemming te vragen als je wil dat abstracte zorgen over privacy worden meegewogen.’

Hoe moet het beter?

‘Je kunt het vooraf vragen, in een soort referendum. Vastleggen welke bedrijven welke soorten informatie van je mogen verzamelen. Dan kun je er rustig over nadenken. Nu lijkt het vaak dat iemand een snoepje wordt voorgehouden en dat het wordt weggehaald als diegene niet akkoord gaat met de voorwaarden. Natuurlijk stemt iedereen dan in.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.