Nieuws Vruchtbaarheid

Primatenonderzoek toont aan: nageslacht toch mogelijk voor onvruchtbaar geworden kind

Een nieuwe studie biedt hoop voor mannen die onvruchtbaar zijn doordat zij als kind tegen kanker waren behandeld. Dat overkomt één op de drie jongens die kanker overleeft. Wetenschappers slaagden er voor het eerst in om een levend aapje ter wereld te brengen uit weefsel van een onontwikkelde testikel.

Het twee weken oude aapje 'Grady’. Beeld OHSU

Volwassen mannen kunnen sperma ­laten invriezen voordat zij chemo’s en bestralingen tegen kanker ondergaan. Voor jongens is dit onmogelijk omdat zij vóór hun puberteit nog geen sperma produceren. Maar ook voor hen is er in de toekomst mogelijk een oplossing, blijkt uit een veelbelovende studie bij apen, gepubliceerd in het wetenschappelijk tijdschrift Science.

Onderzoekers verwijderden een zaadbal bij vijf pre-puberale resusaapjes en vroren hier stukjes van in. Op het moment van verwijdering zaten in deze testikels geen zaadcellen, maar wel spermastamcellen die in de puberteit ontwikkelen tot rijpe zaadcellen. Een half jaar later – nog vóór de pubertijd – plaatsten de onderzoekers het weefsel terug.

Zij plaatsten dit echter zowel in de lege balzak terug, als in de rug van de apen. Zo wilden zij bepalen waar het weefsel zich het best ontwikkelde. Ook controleerden ze of het ingevroren weefsel net zo vruchtbaar was als vers weefsel. Hiertoe verwijderden de onderzoekers ook de andere zaadbal en plaatsten dit ‘verse’ weefsel eveneens in de balzak en de rug. In alle gevallen ontwikkelden de spermastamcellen zich tot zaadcellen toen de apen gingen puberen.

Ongeveer een jaar later verwijderden de onderzoekers het testisweefsel met de daarin levende zaadcellen. Daarmee bevruchtten zij 138 eicellen. Dit resulteerde in één gezond aapje.

‘Mooi dat de onderzoekers laten zien dat de theorie bij primaten werkt’, zegt Sebastiaan Mastenbroek, klinisch embryoloog aan het Amsterdam UMC en niet betrokken bij het onderzoek. ‘Zo’n stap is noodzakelijk om dit ooit te kunnen toepassen bij de mens.’

In het Centrum voor Voortplantingsgeneeskunde van het Amsterdam UMC werken onderzoekers aan twee opties. Bij de eerste nemen artsen weefsel af vóór de kankerbehandeling. Na genezing gaan de spermastamcellen uit dit niet-bestraalde weefsel terug in de zaadbal, waar ze zich ontwikkelen. Zo kan de man op natuurlijke manier kinderen verwekken. Nadeel is wel dat eventuele tumorcellen van vóór de kankerbehandeling mee kunnen verhuizen.

Een andere optie is de spermastamcellen te laten rijpen in het laboratorium tot zaadcellen. Met zo’n zaadcel kan een eicel buiten de baarmoeder bevrucht worden. ‘Maar daar is ivf voor nodig, wat weer ingrijpend is voor de betrokken vrouw,’ zegt Mastenbroek. ‘We onderzoeken hoe effectief en veilig de verschillende methoden zijn.’

‘Ondertussen hebben wij ook teelbalweefsel ingevroren van jongens die nog niet in de pubertijd zitten en een behandeling ondergaan die hun vruchtbaarheid bedreigt’, zegt Mastenbroek. Tegen de tijd dat die jongens volwassen zijn en een kinderwens hebben, zal de wetenschap zo ver gevorderd zijn dat er behandelingen mogelijk zijn.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.