analyse

Priktempo neemt fors af. Vooral jongeren, streng christelijken en mensen met een taalachterstand blijven weg

Het priktempo in Nederland neemt flink af. Werden in juni wekelijks nog meer dan een miljoen eerste prikken gezet, inmiddels zijn dat er nog geen 80 duizend. Steeds meer Europese landen halen Nederland in. Hoe kan dat? En kan het tempo nog worden opgeschroefd?

Een trompettist treedt op in een GGD-priklocatie.  Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant
Een trompettist treedt op in een GGD-priklocatie.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Waarom gaat het prikken zoveel langzamer?

Van een miljoen eerste prikken per week naar enkele tienduizenden. Het lijkt een schrikbarend snel dalende trend, maar wie iets inzoomt ziet dat het een typisch geval is van de wet van de remmende voorsprong. In het begin van de zomer was het Nederlandse priktempo juist heel hoog. Na een langzame start streefde Nederland vrijwel alle Europese landen voorbij. Maar het succes van toen betekent ook dat vrijwel alle 18-plussers inmiddels de kans hebben gehad een vaccin te halen: onder hen komt zo langzamerhand de maximale vaccinatiegraad in zicht.

Is Nederland echt zo traag?

Nederland is niet de langzaamste prikker van de Europese Unie. Het vaccineren gaat nu sneller dan bij eerdere koplopers Hongarije en Malta. Nog zes EU-landen prikken momenteel minder rap.

Maar vooral: het actuele priktempo is helemaal niet zo belangrijk als de totale vaccinatiegraad. In de EU is 70 procent van de volwassenen nu volledig gevaccineerd, Nederland zit daar met 76,5 procent fors boven. Van de totale bevolking, inclusief kinderen, kreeg tot nu toe 70 procent minstens één dosis vaccin, ongeveer evenveel als in Zweden, Frankrijk en Italië.

Dat andere landen Nederland inhalen komt onder meer door het stevige beleid dat ze voeren om hun vaccinatiegraad te verhogen. Zoals Frankrijk, dat nu tot de snelste prikkers in de EU hoort terwijl de vaccinatiegraad juist lange tijd achterbleef. In het land moeten gasten van onder meer restaurants en cafés een vaccinatie- of testbewijs laten zien. Het leidde tot groot protest, maar inmiddels blijken veel Fransen toch een prik te halen.

Wie willen er geen vaccin?

Vooral jongeren blijken nog niet echt warm te lopen voor een prik. In vergelijking met oudere leeftijdsgroepen blijven ze flink achter. Zo kreeg 90 procent van de 65-plussers en ruim 85 procent van de vijftigers al een eerste prik, onder twintigers is dat slechts zo’n 65 procent. Kanttekening is dat jongeren pas later in aanmerking kwamen voor een afspraak, maar ook nu stijgt het aantal twintigers dat een eerste prik haalt nauwelijks.

In grote steden in de Randstad wordt minder geprikt dan het landelijk gemiddelde. Vooral mensen met een taalachterstand zijn daar moeilijk te bereiken. En in biblebeltgemeenten laat een aanzienlijk deel van de bevolking zich niet prikken, vaak om religieuze redenen. Op Urk haalde zelfs minder dan 40 procent van de volwassenen een eerste prik.

Hoe zorgelijk is dat?

Met de besmettelijke deltavariant is een nieuwe coronagolf in de herfst een reëel scenario. De vaccins beschermen weliswaar goed tegen ziekte en ic-opname, ze bieden geen honderd procent garantie. Daarnaast zijn vaccins bij mensen met bijvoorbeeld een immuunstoornis minder effectief. Naast niet-gevaccineerden kunnen zij alsnog in het ziekenhuis belanden. Hoewel het RIVM de huidige vaccinatiegraad al redelijk hoog noemt, zien ze het aantal gevaccineerden graag nog wat stijgen om de vatbare groep zoveel mogelijk te beperken.

Een probleem ontstaat ook als veel niet-gevaccineerden vlak bij elkaar wonen, zegt Marah Michel, woordvoerder van het RIVM. Daar kunnen deze herfst uitbraken voorkomen, die lokaal de zorg kunnen ontwrichten. ‘Het is onze prioriteit om die specifieke groepen te bereiken.’

Hoe kan de vaccinatiegraad nog wat op worden gekrikt?

GGD’s gaan met prikbussen de wijk in, organiseren inloopuren waar iedereen zonder afspraak een vaccin kan halen en bezoeken scholen voor voorlichting. Er is zelfs een speciale brochure voor mensen die vanwege religieuze bezwaren twijfelen. Het levert maar weinig op: met wekelijks 70 tot 80 duizend eerste prikken blijft het sprokkelen.

Toch is er zeker wat te winnen, zegt Michel. ‘We zien dat de opkomst onder jongeren achterblijft bij onze verwachting. Veel die eerder aangaven het vaccin wel te willen, zijn nog niet op komen dagen.’ Mogelijk speelt de vakantieperiode mee, waardoor jongeren kozen een prikafspraak uit te stellen. Daarnaast hebben juist veel tieners en twintigers al een besmetting doorgemaakt en hebben ze mogelijk immuniteit opgebouwd. Michel: ‘Daardoor voelt vaccineren voor hen minder urgent.’

Naast alle prik- en voorlichtingsinitiatieven gaan deze maand nieuwe maatregelen in die nog wat mensen kunnen aansporen. Zo is het hoogstwaarschijnlijk vanaf 20 september verplicht om een vaccinatie- herstel- of testbewijs te tonen als er meer dan 75 aanwezigen in een kroeg of restaurant zijn. Die eis kan, net als in andere Europese landen, twijfelaars over de streep trekken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden