Interview Marco van Vulpen

Precisiebombardement in de strijd tegen kanker

Een behandeling in het Holland Protonen Therapie Centrum. Beeld Jiri Büller

Protonentherapie tegen kanker is een precisie-aanval, zegt hoogleraar Marco van Vulpen. ‘Je kunt heel precies mikken op de tumor.’ Maar nog niet alle gevolgen zijn in kaart gebracht. Maandag 20 mei staat de strijd tegen kanker centraal in het Kenniscafé.

De tumor is weg, maar de gevolgen van de behandeling kunnen enorm zijn. ‘Ik ken verhalen van patiënten waarbij het IQ in de loop der jaren met 20 tot 30 punten daalde na de bestraling van een tumor in de hersenen’, zegt Marco van Vulpen, hoogleraar radiotherapie en medisch directeur van het Holland Protonen Therapie Centrum. Van Vulpen is maandag 20 mei een van de gasten op het Kenniscafé, de wetenschappelijke talkshow van onder meer de Volkskrant in De Balie in Amsterdam. Het thema van de avond is de wetenschappelijke strijd tegen kanker. Met protonentherapie wil Van Vulpen tumoren uitschakelen met een precisiebombardement.

Hoe werkt protonentherapie?

‘Bij ongeveer zes op de tien kankerpatiënten is bestraling onderdeel van de behandeling, naast opereren en chemo. Bestraling gebeurt nu in de meeste gevallen met fotonen, maar daarbij wordt ook relatief veel omliggend weefsel geraakt. Dat kan grote gevolgen hebben, bij sommige vormen van kanker blijkt meer dan de helft tien jaar na de behandeling niet meer te kunnen werken. Bij protonentherapie maken we met een deeltjesversneller protonen die het lichaam inschieten en daar op een bepaalde diepte exploderen. Je kunt heel precies mikken op de tumor, er komt nul straling bij vrij die achterliggend weefsel raakt.’

Klinkt als een betere manier van bestralen.

‘In theorie wel, maar we weten in de praktijk nog niet zeker of het echt voor minder bijwerkingen zorgt dan de traditionele manier van bestralen. Bovendien is protonentherapie prijzig. De gewone fotonenbestraling kost 15.000 euro per behandeling. Protonentherapie is anderhalf tot twee keer zo duur. Van de 60.000 kankerpatiënten die bestraling krijgen, kunnen er ongeveer 1.600 terecht in de centra voor protonentherapie in Nederland. Dat maximum is door de minister ingesteld om de kosten beheersbaar te houden.’

In Nederland is protonentherapie relatief nieuw, maar in het buitenland bestaan de centra al langer. Waarom zijn wetenschappers er nog steeds niet uit of protonentherapie beter werkt dan de traditionele manier van bestralen?

‘De vergelijking is minder makkelijk dan je zou denken. De verschillen tussen soorten tumoren en de plek waar de tumor zit varieert enorm van patiënt tot patiënt. Bovendien krijgen patiënten vaak een combinatie van verschillende therapieën. Als er dan een bijwerking ontstaat, komt dat dan door de bestraling of omdat er ook iets is weggesneden? Of door beiden? Goed zicht op de gevolgen van de behandeling ontstaat soms pas na tien jaar. Pas dan kun je een goede vergelijking maken. Hoeveel procent van de mensen werkt weer? Dit soort langlopende onderzoeken zijn nu volop gaande.’

En uit die onderzoeken volgt mogelijk dat protonentherapie te weinig toevoegt?

‘Dat sluit ik niet uit.’

Van een medisch directeur van een centrum voor protonentherapie had ik eerder een gloedvol betoog verwacht over de succeskansen.

‘Ik bén ook enthousiast over deze therapie, maar ik wil waken voor wij-van-wc-eend-verhalen. We werken hier met een open werkplaats waar specialisten uit alle hoeken van het land samenkomen om te bepalen wat de beste behandeling is voor patiënten. Protonentherapie is daarbij één van de opties. Zorgeconomen van de Erasmus Universiteit kijken naar de kosten en baten van alle behandelingen. Ik ben ervan overtuigd dat die rationele, open houding nodig is voor goede, betaalbare zorg. De tijd dat we ons alleen konden richten op ons eigen specialisme is voorbij. Stel, deze samenwerking met de oncologische gemeenschap leidt ertoe dat mijn eigen specialisme – bestraling - ooit overbodig wordt. Dan zou ik dat alleen maar toejuichen. Maar een mix van behandelingen is ook denkbaar. Immuuntherapie, waarbij je het eigen immuunsysteem van het lichaam helpt om de kanker op te ruimen, is veelbelovend. We beginnen te ontdekken dat protonentherapie daar ook bij kan helpen. Bij het beschieten van de tumor ontstaan brokstukken die het immuunsysteem wakker zouden kunnen schudden, waarna de eigen immuuncellen beter de tumorcellen opruimen. Bovendien zijn er nieuwe protonenapparaten in de maak die de komende jaren veel kleiner en goedkoper worden dan de huidige apparatuur. Het kosten-batenplaatje van protonentherapie kan er over tien jaar weer totaal anders uitzien dan nu.’ 

Kenniscafé: einde aan kanker?

We horen het al decennia lang aangekondigd worden: nú is er toch echt de doorbraak gevonden waarmee kanker uit de wereld wordt geholpen. Waar staat de wetenschap nu echt in de race tegen kanker? Presentator Tonie Mudde (de Volkskrant) duikt in de wereld van het kankeronderzoek met wetenschappers en andere deskundigen. 

Maandag 20 mei, 20.00 uur. De Balie, Amsterdam. Kaarten hier verkrijgbaar.

Marco van Vulpen, medisch directeur Holland Protonen Therapie Centrum. Beeld Frank van der Burg
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.