'Potvis volgt magnetische lijnen naar Noordzeekust'

Het is geen toeval dat potvissen massaal stranden op bepaalde plaatsen langs de kust van Nederland, België en Denemarken. De zeezoogdieren kúnnen niet anders, meent de Nederlandse onderzoeker K....

Van onze verslaggeefster

Marieke Aarden

AMSTERDAM

De bioloog Camphuijsen, verbonden aan het Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee (NIOZ), vloog donderdag naar Denemarken om te onderzoeken of deze theorie kon worden bevestigd. Zestien potvissen spoelden daar woensdag en donderdag aan op de stranden en zandbanken bij het eiland Rm. Tegelijkertijd strandden twee soortgenoten bij de Noord-Duitse plaatsen Bremerhaven en Cruxhaven. Vorige week werden in Nederland vijf verdwaalde potvissen aangetroffen op de stranden van Wassenaar en Ameland.

'Dat is geen toeval', aldus Camphuijsen. 'Zodra de dieren in de Noordzee terechtkomen, is de elektromagnetische aantrekkingskracht om naar die plaatsen te zwemmen onstuitbaar.' Eerder is uit onderzoek gebleken dat in de hersenen van walvissen, dus ook potvissen, prikkels uitgaan die de signalen van de magnetische velden oppikken.

Van de potvissen die in Rm zijn gestrand, heeft toxicoloog J. Boon van het NIOZ inmiddels levermonsters genomen. Onderzoek valt alleen te doen als het vlees nog niet is aangetast. Daarom is ook Boon donderdag vliegensvlug naar Denemarken vertrokken.

Hij wil vaststellen welke giftige stoffen in de lever zijn opgeslagen. Potvissen eten inktvissen die diep in de oceaan voorkomen. Als in de lever schadelijke stoffen worden gevonden, wijst dit erop dat de oceaan op grote diepte is vervuild.

In de gestrande potvissen die twee jaar geleden bij Kijkduin aanspoelden, vond Boon pcb's (polychloorbifenylen, die in transformatoren zitten) en ddt-achtige stoffen (uit bestrijdingsmiddelen). Maar hij trof ook polybroombifenylen en polybroombifenyl-ethers aan, stoffen die verhinderen dat elektrische apparaten zoals tv's en computers gemakkelijk in brand vliegen.

Samen met het Rijksinstituut voor Visserij Onderzoek en het Rijksinstituut voor Kust en Zee bekijkt het NIOZ welke rol deze stoffen spelen in het leven van de potvis. 'Het is heel pijnlijk als we moeten vaststellen dat ook in de deze week gestrande dieren deze stoffen zijn terug te vinden', aldus Boon.

'Dit zou betekenen dat de diepe Atlantische Oceaan met deze stoffen is verontreinigd. De meeste zijn al verboden, met uitzondering van de polybroombifenyl-ethers. Dit is het minder schadelijke alternatief van polybroombifenylen, maar ook deze stof zou niet meer toegepast moeten worden.'

Camphuijsen wil verder werken aan zijn theorie over de vaste plaatsen waar de potvissen stranden. 'Wat maakt deze plaatsen zo bijzonder? Het ligt niet aan de diepte of de temperatuur van het water.

'Kennelijk zijn er favoriete plekken voor de potvissen als ze eenmaal om wat voor reden dan ook in de Noordzee zijn terechtgekomen. Ik denk dat we de clou moeten zoeken in de magnetische informatie. Als ze tot in de Noordzee zijn afgedreven - de normale koers is vanaf IJsland via de Britse eilanden terug naar de Atlantische Oceaan - is hun laatste strohalm hun navigatievermogen, dat berust op het volgen van de magnetische leidraden. Daarmee zijn ze vertrouwd, die volgen ze.' Daarom heeft het geen zin om de dieren met boten terug te slepen.

Vooral jonge mannelijke potvissen stranden in de Noordzee. De vrouwtjes komen met hun jongen niet in de noordelijke wateren; zij zwemmen in het voorjaar niet verder dan 40 tot 45 graden noorderbreedte, ter hoogte van de Azoren en Spanje. Waarom de mannetjes in de herfst, op hun terugtocht naar het zuiden, bij Schotland verkeerd afslaan en de Noordzee in zwemmen in plaats van de Atlantische Oceaan, is nog onduidelijk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden