Poolonderzoekers laten zich een jaar lang invriezen in Noordpoolijs - voor de wetenschap

De diepvries in voor de wetenschap

Een schip vol onderzoekers uit veertien landen laat zich voor een jaar invriezen in het noordpoolijs. De legendarische poolreiziger Fridtjof Nansen is een inspiratiebron.

In de zomer van 2019 vertrekt de Polarstern, een Duitse onderzoeksschip van 120 meter lang, uit een nog nader te bepalen Scandinavische kustplaats. De bemanning bestaat uit zo'n veertig internationale poolonderzoekers en evenveel stafleden die het schip laten varen, het eten bereiden en de wetenschappers indien nodig gewapend en wel tegen ijsberen kunnen beschermen.

Ook aanwezig: honderden heliumballonnen en talloze containers met onderzoeksapparatuur om metingen te doen in het water, het ijs en de lucht. En minstens zo belangrijk: de koelkasten en vriezers zijn volgepakt met voldoende voedsel om tachtig man een jaar lang te voeden.

Via de Siberische kust kan de Polarstern behoorlijk noordelijk komen in de zomerperiode, zegt expeditieleider Markus Rex, werkzaam aan het Alfred Wegener Instituut in Potsdam. 'Waar nodig kunnen we voor dun zee-ijs de ijsbreker inzetten.'

Tegen oktober zal het schip zich vermoedelijk klem hebben gevaren in het poolijs. 'De ijslaag is dan te dik voor de breker en we kunnen geen kant meer op', zegt Rex. Vanaf dat moment kunnen de motoren uit en worden meetstations in de directe omgeving van het schip en op een kilometer of 30 er vandaan geïnstalleerd. 'Dan kunnen de metingen beginnen.'

De expeditie is volgens Rex noodzakelijk om meer te weten te komen over het effect van smeltend poolijs op het weer in Noord-Europa en Noord-Amerika en het veranderende klimaat. 'De afname van zee-ijs in het noordpoolgebied blijkt sneller te gaan dan klimaatmodellen tot op heden berekenden. Er ontbreekt informatie, die gaan wij verzamelen.'

Zo dachten ook de financiers van het 63 miljoen euro kostende megaproject uit Groot-Brittannië, Duitsland, de VS, Rusland en China ('wij wetenschappers zijn een voorbeeld voor politici als het op samenwerking aankomt', zegt Rex).

Er ontbreekt informatie in de klimaatmodellen, die gaan wij verzamelen

Poolonderzoeker Markus Rex

Onbereikbaarheid en extreme weersomstandigheden maken poolonderzoek lastig. 'Satellietbeelden en kleinschalige metingen geven geen volledig beeld', zegt Rex. 'Er is nog zoveel dat we niet weten, bijvoorbeeld over het leven in de poelen die in de lente in het poolijs ontstaan of over plankton en krill gedurende de wintermaanden onder het ijs.'

Het schip en de onderzoekers zullen zich na het vastlopen de verdere 2.500 kilometer laten meevoeren op het immer drijvende ijs. Zo zal de Polarstern met zijn bemanning na een jaar vanzelf ter hoogte van de Groenlandzee weer uit het ijs loskomen.

Rex, een ervaren poolreiziger, haalde inspiratie voor zijn buitenissige plan uit de beroemde tocht van de Noorse ontdekkingsreiziger Fridtjof Nansen, die zich in 1893 met het houten zeilschip Fram aan eenzelfde invriesproject waagde. Nansen en zijn team deden er bijna drie jaar over en overleefden ternauwernood op walvisblubber en ijsbeervlees.

Voor Rex en de zijnen zal het zo'n vaart niet lopen. Ze installeren op de heenweg een brandstofvoorraad op een van de Russische eilanden in de Noordelijke IJszee. 'Zo kunnen helikopters ons met een tussenstop bereiken met vers fruit, het wisselen van bemanning of in noodgevallen.'

Of het zwaar zal worden? 'De poolwinter is meedogenloos. De temperaturen bereiken 50 graden onder nul, op een gegeven moment zal de zon niet meer boven de horizon uitkomen en zitten we in het donker. Maar maandenlang elke dag nieuwe onderzoeksresultaten: ik kan niet wachten om te gaan.'