Politici tunnelen door met hun jargon

Politici en ambtenaren hebben de naam wollig en bloemrijk taalgebruik te bezigen. Liever spreken ze van leefvormenfraude dan van misbruik maken van uitkeringen door te verzwijgen dat men samenwoont....

BART DIRKS

De parlementair redacteuren Emile Bode en Menzo Willems hebben voor het boekje Binnenhof-bargoens (uitgeverij BZZToH, f 17,50) een prachtige serie Haagse stijlbloempjes verzameld. Zelf noemen ze het ongeëvenaarde abracadabra. Meestal zijn de woorden die politici en ambtenaren verzinnen oerlelijk en overbodig. Want wat moeten we met begrippen als procedurele rimpeling, schaamlapmotie, trajectplanbenadering of conjuncturele verslikking? Minstens zo erg is het misbruik van bestaande uitdrukkingen en woorden: finaal wordt verkracht tot gefinaliseerd, kritisch wordt kritikabel, tolerant wordt tolerabel. Een andere taalmisdaad is de dubbele ontkenning. Rosenmöller vindt voorstellen 'niet ondenkbeeldig', want dat klinkt minder ongenuanceerd dan gewoon denkbeeldig. Het kan nóg een graadje erger, vinden Bode en Willems. De politiek wordt geterroriseerd door de woorden 'toe', 'naar' en 'een stukje'. 'Ik vind een stukje voorlichting naar de mensen toe heel belangrijk', zei Van Dijke (RPF) tijdens een discussie over de bijstand. Oud-premier Lubbers kon er ook wat van. Hij mag zich de bedenker noemen van woorden als doortunnelen (aanmodderen), selectieve onderuitputting (de voorkeur geven aan het niet volledig uitgeven van begrotingsgelden), aansparen (eerst uitgeven, dan bijsparen) en vermilderen (verzachten). Echt cryptisch wordt het als Lubbers zich hult in zinnen als 'je moet je niet verliezen in een rekensom van niet-aanwijsbare rechtvaardigheid ten aanzien van de een of ander'.

Premier Kok doorspekt zijn taalgebruik graag met sportjargon. Na afloop van een vergadering van de ministerraad betreurt hij het 'dat het EU-peloton niet bijeen kan blijven'. Als de fractievoorzitter van GroenLinks zich bemoeit met het financiële beleid van het kabinet, antwoordt Kok: 'De heer Rosenmöller verplaatst zich nu op mijn helft van het speelveld'.

Soms is het Haagse proza onbegrijpelijk mooi, vinden de samenstellers van Binnenhof-bargoens. Zo moet Joop den Uyl in 1983 over het financieel beleid van het eerste kabinet-Lubbers verzucht hebben: 'Ja, ik heb de indruk dat enige oprekking van de dekkingsbereidheid hier gewenst is.' Den Uyl spreekt van de 'afschuwelijke dadenbrij van het regeerakkoord' en klaagt 'waar heb ik mijn arsenaal aan verticale coördinatie-instrumenten toch gelaten?'

Ook het Paarse kabinet heeft een serie nieuwe begrippen bedacht: de randen van de nacht (Kok over vliegveld Beek), onthaasting (De Boer), demotie (Ritzen) en uiteraard het poldermodel (onbekend).

De belangstelling van de buitenlandse pers voor 'le Miracle Hollandais' alias het 'Poldermodello' heeft inmiddels geleid tot een heel nieuw fenomeen: het poldermodel-toerisme.

Bart Dirks

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden