Poetsen we onze tanden te vaak?

Hoe schoner de tanden hoe beter, was lange tijd het devies. Maar het denken hierover is aan het kantelen. Poetsen zou voor sommige mensen zelfs averechts kunnen werken.

Tandpasta. Beeld Valentina Vos

Veel mensen zouden al gruwelen bij de gedachte om één dag hun tanden niet te poetsen. Toch stemden 41 deelnemers aan een studie van het Academisch Centrum voor Tandheelkunde Amsterdam ermee in om maar liefst twee weken geen tandenborstel in de hand te nemen. De onderzoekers wilden te weten komen hoe deze gezonde vrijwilligers zouden reageren op hun 'experimental gingivitis challenge' - oftewel het experimenteel opwekken van tandvleesontsteking.

Gedurende de twee poetsloze weken maakten de onderzoekers gebitsfoto's met een speciale camera, die een eiwit rood doet oplichten dat is geproduceerd door ontstekingsopwekkende bacteriën in tandplak. Wat de onderzoekers observeerden, overtrof hun verwachtingen. Een deel van de deelnemers kreeg al snel last van nare ontstekingen, tot bloedens toe, schrijven ze in het Journal of Dentistry. Een andere groep had milde symptomen. Maar het meest opvallend: eenderde van de deelnemers had helemaal nergens last van. Ze hadden wel tandplak, maar die kleurde niet rood en wekte geen ontstekingen op. 'Dat was voor ons een grote verrassing, ja', zegt hoogleraar preventieve tandheelkunde Wim Crielaard, die het onderzoek leidde.

Onder mondhygiëne wordt tot op de dag van vandaag verstaan dat je je mond door te poetsen, flossen, stokeren en spoelen zo schoon mogelijk houdt. Schadelijke bacteriën krijgen zo geen kans om gaatjes of ontstekingen te veroorzaken. Maar in navolging van onderzoekers gespecialiseerd in de darmbacteriepopulaties, zien wetenschappers de mond als een ecosysteem van diverse bacteriën. Sommige daarvan zijn schadelijk, maar de meeste zijn onschadelijk of zelfs gunstig. En wie al poetsend ook die laatste verwijdert, geeft wellicht de schadelijke bacteriën steeds opnieuw de kans de boel over te nemen. Terwijl in een écht gezonde mond de goede bacteriën en je speeksel de slechte onder de duim houden.

Tanden poetsen is iets wat mensen al eeuwenlang op uiteenlopende manieren doen. Maar het consequent tweemaal daags poetsen met een borstel en tandpasta kwam pas in de vorige eeuw op. In vroeger tijden was tanden poetsen minder nodig, omdat er veel minder suiker - en ook minder de hele dag door - werd geconsumeerd. Suikers worden door schadelijke bacteriën als Streptococcus mutans omgezet in zuren die je tandglazuur aantasten, waardoor gaatjes ontstaan, en die een klimaat scheppen waarin schadelijke bacteriën goed gedijen.

De laatste jaren verschijnen er kritische berichten over de invloed van poetsen op de gunstige bacteriën in de mond. De kritiek richt zich vooral op de bacterie-dodende stof triclosan, die in sommige tandpasta's zit.

Frisse flora

Poetsen doen we ook tegen een slechte adem. Maar wie een echt gezonde mondflora heeft, ruikt ook zonder te poetsen fris. De stank wordt veroorzaakt door dezelfde soort bacteriën die je gebit en tandvlees aantasten. De stinkerds zitten vooral achterop je tong. Je kunt ze proberen te verwijderen met een tongschraper, eventueel samen met een mild bacterieremmend mondspoelmiddel. Maar de kern is: niet roken en niet te vaak en te veel ongezond eten.

Amerikaanse onderzoekers die zich zorgen maakten over de invloed van de stof op de mond- en darmflora, besloten de proef op de som te nemen. In tegenstelling tot wat ze verwachtten, zagen ze geen significant verschil in de samenstelling van de bacteriepopulaties tussen wie poetste met triclosanhoudende tandpasta en wie poetste met een andere pasta, zo schreven ze in mei in het tijdschrift mSphere. 'Mogelijk komt dit doordat we de meting uitvoerden net voor en niet vlak na het poetsen', zegt hoofdonderzoeker Julia Parsonnet van de Stanford Universiteit. 'Maar het zou ook kunnen dat de tandpasta zonder triclosan het mondmicrobioom ongeveer evenzeer verstoort.'

Tandpasta bevat vrijwel altijd een polijstmiddel, fluoride en in veel gevallen schuimmiddel. Van fluoride is aangetoond dat het licht antibacterieel werkt; wat de effecten van de andere ingrediënten zijn op bacteriën in de mond is nauwelijks onderzocht. Wel is bekend dat schuimmiddelen het mondslijmvlies oplossen en daarmee de omstandigheden in de mond veranderen, maar of dat verschuivingen veroorzaakt binnen de bacteriepopulatie is onduidelijk.

Zolang niet is aangetoond dat het poetsen van een gezond gebit schadelijk is, geldt nog gewoon als advies: toch maar netjes tweemaal daags poetsen. Beeld Thinkstock

Mogelijk is de belangrijkste verstoring het gevolg van het poetsen zelf: het mechanisch verwijderen van de tandplak. Het zou zo kunnen zijn dat wie poetst er voor zijn mondgezondheid afhankelijk van wordt, en dat wie zijn mondflora de gelegenheid geeft om in balans te komen, het niet meer nodig heeft.

Wat nu precies dé manier is om je mondbacteriën in de juiste balans te houden, is volgens Crielaard 'the billion dollar question'. Aanleg speelt een rol, maar de belangrijkste invloed heeft waarschijnlijk het eetpatroon. Wie veel suiker consumeert en weinig vezelrijke producten die vuil verwijderen, zoals rauwkost, blijft afhankelijk van de tandenborstel. In 2009 toonden andere onderzoekers al aan dat wie een 'oerdieet' volgt, ook zonder te poetsen geen tandvleesontsteking oploopt. Maar zolang niet is aangetoond dat het poetsen van een gezond gebit schadelijk is, geldt nog gewoon als advies: toch maar netjes tweemaal daags poetsen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.