'Plug-en-play-bacterie' komt tot leven in het lab

Wetenschappers hebben een nieuwe, synthetische levensvorm gemaakt: een van alle poespas ontdane bacterie die alleen het strikt noodzakelijke heeft om te kunnen leven. Het wezentje vormt de ideale fabrieksarbeider voor de productie van allerlei grondstoffen en medicijnen, denken experts.

JCVI-syn3.0-cellen, ongeveer 15 duizdend keer uitvergroot.Beeld reuters

Twintig jaar deden de Amerikaanse dna-pionier Craig Venter en zijn team erover om de bacterie, roepnaam JCVI-syn3.0, in het lab te bouwen. De bacil, vanuit losse stukken dna in elkaar geknutseld, heeft waarschijnlijk de minimale hoeveelheid dna die een levend wezen nodig heeft: een magere 473 genen (de mens heeft er 23 duizend). Venter beschrijft de bacterie vandaag in Science.

Zie de bacterie als een vliegtuig waarvan je steeds meer onderdelen weghaalt, vertelde Venter eerder deze week op een besloten persconferentie, om te bepalen wat vliegen eigenlijk vereist. 'Het brengt ons nader tot een antwoord op die diepe, wezenlijke vraag: wat heb je precies nodig om levend te zijn?', zegt ook de Nijmeegse hoogleraar synthetische biologie Jan van Hest, die niet betrokken is bij Venters onderzoek.

JCVI-syn3.0 vormt tevens het ideale onderstel waarop je allerlei productieprocessen kunt laten draaien, denken kenners. Nu al worden veel grondstoffen gemaakt door genetisch gemanipuleerde bacteriën in kweekvaten. Maar met de nieuwe bacterie is het een beetje alsof je een nieuwe computer koopt in plaats van een tweedehandsje waarop nog oude software staat: op de nieuwe loopt alles net wat beter. 'Dit is een soort plug-and-play-bacterie', zegt Van Hest. Een bacterie teruggezet op de fabrieksinstellingen - al komt hij in de natuur niet voor.

Een schematische weergave van dna.Beeld anp

De mogelijkheden zijn eindeloos, verwacht Venter: van goedkope biobrandstoffen tot nieuwe geneesmiddelen. 'Ik verwacht een tijdperk waarin we in deze cellen productieprocessen programmeren die onze verbeelding nu nog ver te boven gaan.' Zo probeert zijn bedrijf momenteel varkens genetisch zodanig te veranderen dat hun organen geschikt zijn voor transplantatie naar de mens.

Venter maakte de microbe door stukjes synthetisch dna, verkrijgbaar via internet, aan elkaar te monteren. Het geheel stopte hij vervolgens in de hardware: het leeggehaalde omhulsel van een obscure ingewandbacterie genaamd Mycoplasma mycoides. Vijf jaar geleden maakte Venter met die techniek al 's werelds eerste 'synthetische bacterie'.

Craig Venter spreekt tijdens het Brilliant Minds Festival in Mexico, 2012.Beeld anp

Opvallend: van eenderde van JCVI-syn3.0's genen hebben de experts geen idee wat ze eigenlijk doen. Waarschijnlijk vervullen ze essentiële achtergrondfuncties, zoals ook op een computer allerlei achtergrondprogramma's draaien. 'Dat stemt nederig', vindt Venter. 'Zelfs van het allersimpelste organisme dat je kunt bedenken, snappen we eenderde niet.'

Gevaarlijk of Frankensteinachtig zijn de bolletjes niet, benadrukt Venter, als hij dat hem weer eens wordt gevraagd. 'Hoe beter mensen de wetenschap hierachter begrijpen, des te minder zorgen er zijn, is mijn ervaring. Persoonlijk vind ik het zorgwekkender dat in de VS de helft van de bevolking niet eens in de evolutie gelooft.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden