ColumnLotte Jensen

Plotseling blijken wij met ons onderzoek de toekomst te kunnen voorspellen

Lotte Jensen ColumnBeeld .

Het is wrang om te zeggen, maar mijn onderzoeksgroep beleeft momenteel gouden tijden. In wetenschappelijk opzicht, welteverstaan. Wij bestuderen de verwerking van rampen in Nederland door de eeuwen heen en hoe ze bijdragen aan saamhorigheidsgevoel. Nu zien we dit met eigen ogen gebeuren: mensen ondernemen ineens van alles om elkaar te helpen. En plotseling blijken wij de toekomst te kunnen voorspellen.

Het begon met de balkonbewoners in het Italiaanse Siena, die elkaar moed inzongen. Dat staat in een lange traditie: het oudste Nederlandstalige ramplied dateert al uit 1597. Benefietconcerten gaan ook ver terug. Na de watersnoodramp van 1861 gaf het Utrechtse mannenzangkoor bijvoorbeeld een speciale voorstelling, die 1.152,72 gulden opleverde. Het duurt niet lang of BN’ers zullen met een benefietlied komen, liet ik daarom weten in onze groepsapp. En warempel, het coronalied is nu een feit.

Zo’n bingomoment hadden we ook toen koning Willem-Alexander het volk toesprak. Uit onderzoek van een van mijn promovendi blijkt dat vorsten een bindende rol vervullen in tijden van rampspoed. Ze kunnen zich dan doen gelden als vader of moeder van de natie. Die traditie begon met de eerste koning van Nederland, de Fransman Lodewijk Napoleon, die na iedere ramp de slachtoffers bezocht. Hij liet daar gretig verslag van doen, omdat dat goed was voor zijn imago. 

Zal Willem-Alexander ook langsgaan bij de hulpverleners, vroeg mijn promovendus zich daarom af. En jawel, enkele dagen later bezocht de koning het ziekenhuis in Zwolle. Of hij net als Lodewijk Napoleon grote bedragen aan de hulpbehoevenden zal schenken en zijn woning als noodhospitaal zal inrichten, durven we niet te zeggen.

Dan is er nog het fenomeen van de nationale bededag. Misschien komt die weer terug, grapte mijn andere promovendus, die dit religieuze ritueel in de achttiende eeuw onderzocht. We keken dus niet vreemd op toen veel Nederlanders op 18 maart bijeenkwamen in een virtuele gebedsruimte.

Op basis van ons onderzoek verwachten we de komende weken nog een onheilspellende komeetverschijning en een nationale televisieactie. Dan is onze bingokaart met déjà-vumomenten vol. Daar eindigt trouwens ook ons vermogen de toekomst te voorspellen, want natuurlijk weten wij evenmin waar dit eindigt. Zal er na de ramp iets overblijven van het aangewakkerde saamhorigheidsgevoel?

Het is verleidelijk om daar op basis van de geschiedenis antwoord op te geven, maar daarmee doe je het verleden noch de huidige crisis recht. ‘The past is a foreign country, they do things differently there’, constateerde de Engelse auteur L. P. Hartley terecht. Het is dus altijd misleidend om lessen te trekken uit een zeventiende-eeuwse pestepidemie of de Spaanse griep van 1918. Wij leggen graag verbanden, maar de ene tijd is de andere niet.

Lotte Jensen is hoogleraar Nederlandse literatuur- en cultuurgeschiedenis aan de Radboud Universiteit.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden