Planten rukken op buiten oorspronkelijk leefgebied

Meer dan dertienduizend plantensoorten hebben zich met succes buiten hun oorspronkelijke leefgebied gevestigd. De naturalisatie van de vreemdelingen vindt plaats over de hele wereld, met stip in en vanuit Europa en Noord-Amerika.

De Japanse duizendknoop, een oprukkende exoot.

Dat blijkt uit een omvangrijke studie onder leiding van Mark van Kleunen, bioloog aan de Universiteit van Konstanz, Duitsland. Het is voor het eerst dat de import en export van ingeburgerde hogere planten op wereldschaal in kaart is gebracht. De studie verschijnt vandaag in Nature.

Eenmaal gevestigd zijn tal van invasieve exoten niet of nauwelijks of alleen tegen hoge maaikosten te bestrijden. Ze woekeren voort en drukken de inheemse planten weg. Op wereldschaal leidt het op den duur tot eenheidsworst in de natuur.

Meer dan veertig wetenschappers werkten mee aan de jarenlange studie die 481 regio's en 362 eilandgroepen dekt. De onderzoekers speurden alle bestaande inventarisaties van de hogere plantensoorten op. 'Voor relatief onbekende grote gebieden als China en India huurden we wetenschappers in om per provincie de genaturaliseerde planten te inventariseren', vertelt Van Kleunen, van oorsprong bioloog aan de Universiteit Utrecht.

Kolonisten

De dertienduizend soorten vormen 4 procent van het aantal bekende planten in de wereld. Het aantal komt grofweg overeen met de gehele inheemse flora van Europa. Dat juist Europa en Noord-Amerika belangrijke exporteurs van invasieve planten zijn, is niet vreemd. Deze continenten zijn kolonisten geweest en domineren al eeuwenlang de wereldhandel. 'De settlers namen hun vertrouwde tuinkruiden, planten en akkergewassen mee', zegt Van Kleunen. 'Exoten doen het goed in omgewoelde grond en vonden dus een ideale voedingsbodem in de Nieuwe Wereld waar landbouw, woning- en wegenbouw eeuwenlang hoofdzaak was.'

Handel en toerisme zijn nog steeds dominant voor de verspreiding, zo blijkt. Modelonderzoek toont zelfs dat bilaterale handel de belangrijkste factor is om de wederzijdse inburgering van planten tussen twee handelspartners te verklaren. 'Je zult zien dat in nieuwe opkomende economieën als China, India en Brazilië de komende twintig jaar vreemde planten komen en gaan', verwacht Van Kleunen.

'Het is een fraai kwantitatief overzicht van soortenstromen over de wereld', reageert Baudewijn Odé van Floron, de aan de Radboud Universiteit gelieerde onderzoeksgroep naar wilde Nederlandse flora en niet bij de Nature-studie betrokken. Odé is wel benieuwd welke soorten zich het meest verspreiden en als invasieve agressors voor de meeste problemen zorgen. 'Met een loepje op het kaartje in het Nature-artikel zie ik dat Japan en Engeland hot-spots zijn. Niet toevallig zijn dat landen met een enorme tuiniercultuur. Zijn daar vooral tuinplanten, zoals de Japanse duizendknoop, problematisch?'


Precies daarmee is Van Kleunen bezig. 'We schrijven aan een vervolgstudie met een toptien van de meest dominante soorten en welke problemen ze veroorzaken', zegt de bioloog. 'We hebben nu in elk geval een werelddatabase waarmee we de verspreiding beter kunnen volgen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.