Planeet Mars laat boertjes methaangas

Is het leven? Nu Mars geregeld boertjes methaan blijkt uit te braken, is deze vraag prangender dan ooit. Dinsdag maakte NASA bekend dat de marsverkenner Curiosity onverwacht verhoogde concentraties van het gas heeft gemeten op de planeet.

Mount Sharp, de ruim vijf kilometer hoge berg op Mars die Curiosity Rover binnenkort gaat beklimmen. Beeld NASA

Methaan in de ijle atmosfeer van Mars kan twee dingen betekenen: het is ontstaan als gevolg van een chemisch proces waarbij bijvoorbeeld het mineraal olivijn onder invloed van vloeibaar water en kooldioxide tot de vorming van methaan komt.

Dit zou de minst spannende verklaring zijn.

De opwindender variant: honderden meters onder het oppervlakte van Mars bivakkeren micro-organismen die het gas uitstoten, dat naar boven sijpelt. Oftewel: leven. 'Dit is een van de hypothesen die we willen gaan onderzoeken als we verder gaan', aldus missieleider John Grotzinger bij de presentatie van de ontdekking, dinsdagavond tijdens de jaarlijkse conferentie van de American Geophysical Union.

Verrassing

De methaanvondst is een verrassing. Al in 2004 werd het gas ontdekt in de atmosfeer van Mars; met sterke telescopen vanaf de aarde, en ook door de Europese sonde Mars Express. Er werden zelfs fluctuaties tijdens de seizoenen ontdekt (meer methaan in de lente), wat de theorie leek te ondersteunen dat het gas afkomstig was van levende organismen of uit olivijn.

Onderzoek door Curiosity Rover maakte een einde aan deze hoop: het marswagentje had na een jaar toeren rond de Gale-krater geen noemenswaardige sporen methaan aangetroffen, meldde NASA in de zomer van 2013. Slechts 0,7 op de miljard deeltjes in de atmosfeer waren methaan, de helft minder dan gedacht op basis van de eerdere metingen. Het wel aanwezige gas zou afkomstig zijn van de constante 'regen' van stofdeeltjes uit de ruimte die op Mars neerdaalt. Deze micromeoterieten bevatten organische verbindingen die onder invloed van uv-licht worden afgebroken. En daarbij komt methaan vrij. Einde theorie leven op Mars.

Maar de bevindingen waren nog niet koud gepubliceerd, of het SAM-instrument (Sample Analysis at Mars) van Curiosity snoof een tien keer hogere concentratie op: 7,2 methaandeeltjes per miljard. Gedurende zeker twee maanden bleven de concentraties hoog, tot ze eind januari weer naar 'normale' lage waarden daalden. De plotselinge opkomst en de snelle verdwijning van het gas komt mogelijk doordat Mars geregeld methaanboertjes laat. Het gas wordt vervolgens afgebroken door uv-licht of verwaait in de atmosfeer, luidt de theorie. Tegelijk met de ontdekking van methaan kondigden de wetenschappers ook de vondst van organische moleculen aan in een rots waarin Curiosity eerder boringen heeft uitgevoerd.

Wel/geen leven op Mars door de eeuwen heen

1877: Tijdens ‘volle Mars’ meent de Italiaanse astronoom Giovanni Schiaparelli kanalen waar te nemen op de planeet.

1895: De Amerikaanse zakenman en astronoom Percival Lowell ziet de kanalen ook en zegt dat ze zijn aangelegd door een intelligente levensvorm, om water van de ijskappen naar de rest van de planeet te transporteren. De Marslingen zouden tevens steden hebben gebouwd.

1909: Opnamen met sterke telescopen laten zien dat van kanalen geen sprake is.

1965: Mariner 4 vliegt langs de planeet en stuurt foto’s van een bar landschap terug naar aarde.

1976: De Marslanders Viking 1 en 2 tonen de dorre marswereld van dichtbij.

1997: NASA’s Pathfinder verzamelt data waaruit blijkt dat op de jonge Mars mogelijk warm en nat is geweest.

2002: Gegevens afkomstig van Mars Odyssey wekken het vermoeden dat er grote hoeveelheden bevroren water onder het oppervlakte zitten.

2004: De Europese sonde Mars Express bevestigt de aanwezigheid van ijs bij de zuidpool. Ook wordt methaan ontdekt in de atmosfeer.

Geen bewijs

De vondsten zijn geen bewijs voor leven op Mars, vroeger of nu. Maar ze ondersteunen de theorieën die daar op hinten. En juist deze theorieën waren door het uitblijven van methaanvondsten naar de achtergrond verdwenen. Dat ze nu weer in het vizier zijn, houdt niet alleen de spanning erin, het is ook goed nieuws voor de Europees-Russische ExoMars Trace Gas Orbiter die over ruim een jaar wordt gelanceerd. Deze sonde zal vanuit een baan om Mars zeer nauwkeurig onderzoek kunnen doen naar methaan in de atmosfeer.

'We hadden zelf al eerder methaan in de atmosfeer gevonden, maar toen Curiosity niets aantrof, hebben we ons wel even afgevraagd of de nadruk op methaan wel zo verstandig was', zegt wetenschappelijk leider Jorge Vago van de ExoMarsmissie van ESA. 'Al meten we natuurlijk ook andere gassen.' De vondst door Curiosity heeft daarom ook in Noordwijk tot opluchting geleid.

Dankzij de gevoelige meetinstrumenten aan boord van de sonde, kan ExoMars wellicht aantonen of het aanwezige methaan een meer geologische of biologische oorsprong heeft. Dat zal op zijn vroegst rond 2018 zijn, verwacht Vago. 'Beide uitkomsten zijn opwindend.'

Bodemstructuur op Mars Beeld afp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden