Pillendraaiers zoeken medicijn tegen markt

Een apotheker heeft van oudsher een rustig en welvarend bestaan. Een klein scheutje deregulering zet de branche nu volledig op z'n kop....

DE 25 DUIZEND inwoners van Meppel hebben de keus uit drie apotheken: Oosterboer, Zuideinde en Soer. Tot 1 juli zijn ze eigendom van Jan Willem Soer en zijn compagnon Thijs Rinsema. De nieuwe eigenaar is de farmaceutische groothandel OPG. Het bedrijf is, met een marktaandeel van 38 procent, de grootste groothandel in Nederland. Met de transactie bracht OPG zijn apotheekbezit op dertien.

Harry Suykerbuyk, bij OPG verantwoordelijk voor strategie en communicatie, wil nog niet zeggen dat 'Meppel' een trend is. Hij noemt de dertien 'voortrekkers'. 'We kijken hoe we de efficiency en de samenwerking kunnen verbeteren.' Financieel voordeel is er ook. OPG is voorkeursleverancier van de eigen apotheken. En OPG houdt de kortingen en bonussen die een apotheker normaliter ontvangt, in eigen zak. Komend voorjaar beslissen de aandeelhouders van OPG - opgericht als apothekerscoöperatie - of het experiment moet worden uitgebreid.

De Nederlandse apothekerswereld is in beweging. Vooruitlopend op de liberalisering van de lucratieve pillenmarkt trekken groothandels hun plan en kwam, twee weken geleden, de eerste buitenlandse toetreder de markt op.

Naast OPG hebben ook de twee andere grote groothandels apotheken in bezit. Zij zijn voorzichtiger dan de marktleider. Hans de Wit, directeur van ACF, de holding waartoe Brocacef, de tweede grote volgesorteerde groothandel behoort: 'Er is momenteel een heftige discussie gaande over deze voorwaartse integratie.' Maar, zegt hij: 'Wij voelen er niet gek veel voor, hoewel apotheken ons steeds vaker worden aangeboden. Maar een groothandel met een eigen apotheek is in de regio een vreemde eend tussen de andere apothekers. Je moet dus heel bewust beslissen.' Brocacef bezit twee apotheken, waaronder Ommoord in Rotterdam. Ze zijn afkomstig uit de boedel van een overgenomen bedrijf.

Wilko Geesink van Interpharm is ook al niet happig. Interpharm zal in het uiterste geval tijdelijk als eigenaar optreden. 'We zijn hoogstens parkeerplaats. Wij verkopen door aan jonge apothekers die willen voldoen aan de eisen die wij stellen aan ons Kring-concept, waarbij ze wel eigenaar zijn, maar met onze formule werken.'

Marjan Quekel, apotheker in de Zuideinde Apotheek in Meppel weet daar alles van. Ze had gehoopt de apotheek van Soer te kunnen overnemen, maar kreeg onverhoeds een nieuwe werkgever in OPG. 'Door de angst van de oude apothekers wordt het de jongeren moeilijk gemaakt om zich vrij te vestigen.'

Het aantal apotheken dat wordt opgekocht door een groothandel lijkt nog beperkt te zijn. OPG is met dertien apotheken koploper. Twee jaar geleden kocht de groothandel de negen apotheken (verenigd in de Mediveen Groep) van het Ahold-concern, dat er bij nader inzien niets meer in zag. Steeds meer medicijnen raakten hun exclusieve apotheek-status kwijt en waren voortaan ook bij de drogist verkrijgbaar. Op die markt was Ahold al actief, direct in zijn supermarkten en indirect via dochter Etos.

Ook de kleinere groothandels Euromedica in Barneveld en Galenica in Oosterhout, worden door apothekers vaak genoemd als apotheek-eigenaren. Galenica ontkent. 'Wij kunnen dat niet betalen', zegt directeur Frans Hinnen. Euromedica heeft er vier.

Als een groothandel een apotheker overneemt, heeft dat grote gevolgen. Marjan Quekel merkte de verandering in Meppel van de ene dag op de andere. 'Vroeger betrokken wij de helft van onze medicijnen van Interpharm. Dat contract is opgezegd. Wij worden nu voor 95 procent bevoorraad door OPG. De generieke geneesmiddelen komen van Pharmachemie, eigendom van OPG.'

Ze is niet gerust op de toekomst. 'Natuurlijk blijf ik als apotheker verantwoordelijk voor de zorg aan mijn patiënten. Maar kan ik straks nog wel mijn bedrijf runnen op de manier die ik wil of moet ik aan de leiband van OPG lopen?' Nóg klemmender is de vraag of Het Groene Land, de zorgverzekeraar in de regio Meppel, bereid zal zijn om een contract te sluiten met de OPG-apotheken. Het nachtmerrie-scenario dat Quekel voor ogen zweeft, is dat Het Groene Land een eigen apotheek begint en de verzekerden dwingt om voortaan dáár medicijnen te halen. 'OPG is een machtige partij en Het Groene Land wil scherpe contracten.'

Het is precies de argumentatie van de verkopende partij in Meppel, Soer. 'Dit is absoluut niet bedenkelijk. Dit is marktwerking.'

Voorzitter Mark Hagenzieker van de apothekersorganisatie KNMP slaat de ontwikkelingen bezorgd gade. Nu nog mogen apothekers alleen in dienst zijn van een andere apotheker. Dat staat in de wet. Daarom zijn bijvoorbeeld de OPG-apothekers allemaal in dienst van OPG's volle dochter Mediveen Groep, waarvan de Rotterdamse apotheker Gerrit Jan Klein Nulent directeur is.

Maar de wetsbepaling zal binnenkort sneuvelen - deregulering treft ook het gilde der pillendraaiers. Hagenzieker: 'Dan kan iedereen, Nederlander of buitenlander, een apotheek in zijn bezit krijgen.' In de praktijk wordt hierop al vooruitgelopen.

TWEE WEKEN geleden opende de Britse Health & Beauty gigant Boots zijn eerste filiaal in Europa, in het hart van Rotterdam. Apotheek, drogist en parfumerie onder één dak. Ook de Boots-apothekers Herman Baal en Shanta Ramcharam zijn vanwege de wettelijke bepaling nog in dienst bij de Stichting Farmaceutische Dienstverlening en Distributie, waarvan een Nederlandse apotheker directeur is.

Volgens Mark Wells, een van de directeuren van Boots Nederland, koos het concern bewust voor Nederland. 'Vanwege de deregulering en de concurrentie die bij jullie op gang komt. Een moeilijke markt, maar daarvan leren we het meest. De pijnlijke fouten maken we hier, daarna zal het gemakkelijker gaan in andere Europese landen.'

De bezorgdheid van Hagenzieker en de voortdurende geruchten over massale overnames in het Pharmaceutisch Weekblad zijn symptomatisch voor de schichtigheid die de apothekers heeft bevangen. De vrees voor concurrentie door nieuwkomers als Boots verklaart het duw- en trekwerk dat inmiddels in Rotterdam op gang begint te komen (zie kader). Op de achtergrond zien de apothekers de overheid klaarstaan, wachtend op de kans om hun - comfortabele - inkomen te verlagen.

Door de Prijzenwet duiken de prijzen van industrie en groothandel omlaag. Nu zijn de apothekers aan de beurt, de laatste keten in de bedrijfskolom. Bij monde van huisarts (en PvdA-kamerlid) Rob Oudkerk vroeg de Tweede Kamer om de zogeheten taxe (wat apothekers mogen declareren bij de verzekeraar) met 10 procent te verlagen. Zo kan eindelijk het mes worden gezet in de bonussen en kortingen die apothekers ontvangen van de groothandel.

De meest betrouwbare cijfers, die van de Retail Wholesale Management Group uit 1994, laten zien dat de apothekers jaarlijks in totaal 300 miljoen gulden ontvangen aan bonussen en kortingen. De helft daarvan is normale handelskorting. De rest is extra.

Hagenzieker van de apothekersorganisatie: 'Maar door de Prijzenwet is onze brutowinst al met gemiddeld een ton gedaald. De kortingen gingen omlaag, onze handelsvoorraad werd minder waard. Als de motie-Oudkerk wordt uitgevoerd, zullen er apotheken failliet gaan.'

In dit toch al bedreigende klimaat kunnen de apothekers concurrenten als Boots en de groothandels-apotheken - die mogelijk eigen afspraken gaan maken met zorgverzekeraars - slecht gebruiken. Hagenzieker: 'Wij willen eerlijke concurrentie. Geen Lovers-verhalen, zoals op het spoor, waarbij de krenten uit de pap worden gepikt. De apotheker ontwikkelt zich steeds meer tot adviseur en begeleider van zijn patiënten. Die functie moet niet worden verstrengeld met een economisch belang.'

Nieuwkomers als Boots (of bedrijven die medicijnen per post bij de klant willen thuisbezorgen) moeten farmaceutische zorg leveren over de volle breedte, vindt Hagenzieker. Dus álle medicijnen leveren, óók nachtdiensten draaien en zo nodig zelf geneesmiddelen vervaardigen, de magistrale bereiding. Hagenzieker heeft de hoop nog niet opgegeven: 'Ik ben apotheker in Santpoort-Zuid. Daar zie ik het treintje van Lovers langskomen. Het is altijd leeg.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden