Peperdure Galileo-satellieten weer op koers

Na de lancering leken twee peperdure satellieten van het navigatienetwerk Galileo verloren. Met een maandenlange operatie zijn ze gered.

Op 22 augustus 2014 gingen de Galileosatellieten de lucht in. Beeld ESA

De lancering was vlekkeloos gegaan, de spanning bij de vluchtleiders in Darmstadt maakte plaats voor eerste opluchting. Schouderklopjes werden uitgedeeld, het persbericht waarin melding werd gemaakt van succes, was al verzonden. Plots sloeg de stemming om. Her en der staarden vluchtleiders ineens met strakke gezichten naar hun scherm, het opgewonden geroezemoes verstomde.

De onheilstijding kwam dertig minuten na lift-off: de volgsystemen op de grond hadden moeite beide zojuist gelanceerde Galileosatellieten in het vizier te houden. 'We verloren ze telkens een paar seconden uit het oog', zegt flight director Hervé Côme, die op deze 22 augustus vanuit het Europese vluchtleidingscentrum ESOC in Darmstadt de missie leidde. 'Daardoor wisten we dat er iets goed mis was.' Beide satellieten bleken uitgezet in een verkeerde baan. Grote vraag: welke?

Er braken onzekere uren aan. Om de op drift geraakte satellieten te kunnen volgen, moesten razendsnel meer grondstations worden bijgeschakeld. Als de satellieten van de radar zouden verdwijnen, was de ramp compleet, zegt Côme.

Geplaagd

De kunstmanen Doresa en Milena (elke satelliet in het Galileonetwerk krijgt een Europese jongens- of meisjesnaam) mochten niet verloren gaan, zeker omdat het miljardenproject toch al werd geplaagd door uitstel en kostenoverschrijdingen.

Na vier uur koortsachtig rekenen was er goed nieuws: de exacte baan was bekend. Het slechte nieuws: in plaats van een mooie cirkel op 23.600 kilometer hoogte, beschreven beide satellieten een ellipsvormige baan van bijna 14 duizend tot bijna 26 duizend kilometer. Bovendien weigerden de zonnepanelen te ontplooien, waardoor er minder energie binnen kwam. 'We hadden drie grote problemen tegelijk', zegt Côme.

Nu de baan bekend was, was het stabiliseren van de satellieten de eerste prioriteit. Toen dat was gelukt, kon het team kijken of de baan verbeterd kon worden. Daarbij waren twee belangrijke uitdagingen: het perigeum - het laagste punt van de baan - was zo laag dat de satellieten telkens in de tweede Van Allengordel doken. Dit is een deeltjesring rond de aarde met relatief hoge dichtheid van elektronen, die de gevoelige atoomklokken aan boord van de satellieten zouden kunnen beschadigen. De onderkant van de baan moest dus minstens boven de Van Allengordel komen.

Onbereikbaar

Het tweede probleem was de optische richtsensor die de satellieten en hun antennes goed naar de aarde moet helpen richten. Om zich te oriënteren, 'kijkt' deze infraroodsensor naar de contour van de aarde. Maar doordat de baan te laag was, zag hij de overgang tussen aarde en ruimte niet; hij zag alleen maar aarde, waardoor de satelliet zich niet goed kon richten. 'De minimale hoogte moest naar 17 duizend, we zaten op 14', zegt Côme. De oorspronkelijk geplande baan was onbereikbaar.

Het verhogen van het perigeum kon niet in één keer. Daar zijn de kunstmaan, noch de kleine satellietmotoren - bedoeld voor koerscorrecties - voor gebouwd. Het doel: beide satellieten exact 180 graden tegenover elkaar plaatsen, zodat ze een zo groot mogelijk deel van de aarde tegelijk kunnen bestrijken. De eerste satelliet werd in november in zijn nieuwe baan gemanoeuvreerd, de tweede kwam deze maand in de juiste positie. De nieuwe baan werd op 2,2 meter nauwkeurig bereikt, aldus een hoorbaar tevreden Côme. De satellieten staan op 65 milligraden na recht tegenover elkaar. En er werd 2 kilogram brandstof minder verbruikt dan gepland, waardoor er 16 kilo over is.

Côme denkt dat beide satellieten hierdoor een flink aantal jaren mee kunnen. Ze kunnen volgens hem in principe worden ingezet voor navigatiedoeleinden. De komende tijd wordt getest in hoeverre dat het geval is.

Netwerk van 5 miljard

Galileo is de Europese variant van het Amerikaanse gps-systeem. Galileo bestaat uit een netwerk van dertig satellieten, die navigatie tot op centimeters nauwkeurig mogelijk maken. Het project is de afgelopen jaren geteisterd door tegenvallers en kostenoverschrijdingen. De kosten worden nu geraamd op ruim 5 miljard euro. Het netwerk moet in 2019 operationeel zijn.

Tevredenheid

Ondanks het slechte begin kijkt Côme met tevredenheid terug op de missie. 'We hebben de ruimtevaartuigen gebruikt voor iets waarvoor ze niet ontworpen zijn. Ik ben er trots op dat het is gelukt. Dat is onze verdienste, en dat van de satellieten.'


Komende vrijdag worden de volgende twee satellieten van het Galileonetwerk gelanceerd. Côme is dit keer niet de missieleider - deze taak wordt per lancering afgewisseld met een collega - maar de spanning zal er niet minder om zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden