Reportage

Penaltyschieten met woorden bij Groot Dictee

Als blijkt dat Nederland tomaten-groentesoep goed heeft gespeld en België niet, schreeuwt politiek commentator Ron Fresen het uit. Het is 1-0 voor Nederland en dat zullen ze weten ook. In de normaal zo serene plenaire zaal van de Eerste Kamer klinkt nu geroffel, gejoel en applaus.

Beeld anp

Ja, de nieuwe opzet van het 26ste Groot Dictee der Nederlandse Taal lijkt aan te slaan. Dit jaar spelen de best presterende Vlamingen en Nederlanders na het dictee een finaleronde om de winnaar te bepalen. 'Omdat het toch altijd de vraag is of de Belgen of de Nederlanders hebben gewonnen', zegt presentator Philip Freriks. 'Het wordt penaltyschieten met woorden', kondigt hij aan.

En wie beter dan schrijfster Lieve Joris, geboren Vlaamse maar al jaren in Mokum wonend, om de strijd nog wat aan te wakkeren?

Joris schreef het Dictee over haar Belgische wortels - 'Ik was een pensionaatsmeisje met een goeiige nonkel die redemptorist was' - en haar verhuizing naar Nederland. 'In Mokum voelde ik me algauw senang. Ik leerde jij-bakken pareren, linkmiegels vermijden.'

Beeld anp

De taalreis door Vlaanderen en Amsterdam zorgt voor de nodige frustratie bij beide kampen, zo blijkt tijdens de jurypauze bij het dinerbuffet. 'Van sommige woorden en uitdrukkingen had ik echt nog nooit gehoord', zegt Alex Pastoor, trainer van voetbalclub Sparta.

Hij doelt op woorden als caoutchouc (rubber) en gutturaal (bepaalde keelklank). Maar ook met de titel van het dictee, lang leve het heen-en-weer, had hij moeite. 'Terwijl ik toch jaren in Volendam heb gewoond, waar de uitdrukking heen en weer zo ongeveer is uitgevonden.'

Ook de Bekende Vlamingen beklagen zich. 'Ik hoorde wel érg veel typisch Nederlandse woorden hoor, zoals jeminee en gruttenpap', zegt actrice Marleen Merckx, in België bekend van de soap Thuis.

Omgekeerd snapt schrijfster Lara Taveirne de verontwaardiging aan Nederlandse kant niet over het woord froufrou, ofwel pony (als in haardracht). 'Ik kan dat woord pony echt niet uitstaan, zo lelijk', foetert ze. 'Froufrou is gewoon Algemeen Beschaafd Vlaams hoor.'

Nederlands feestje

Scenarist en regisseur Frank Ketelaar (Overspel, Publieke Werken) en Volkskrantlezer Mark Beumer hebben het Groot Dictee der Nederlandse Taal gewonnen. Ze versloegen in de finale de Vlaamse cabaretier Bart Cannaerts en De Morgen-lezer Bert De Kerpel.

De zestig deelnemers aan het Dictee, dit jaar geschreven door de Vlaamse schrijfster Lieve Joris, maakten gemiddeld 23 fouten. Beumer en De Kerpel hadden de beste score met beide 11 fouten. Ketelaar was de beste Nederlandse prominent met 18 fouten, Vlaming Cannaerts maakte 16 fouten. De 31 Nederlanders maakten 747 fouten, een gemiddelde van 24. De 29 Vlamingen maakten 620 fouten, een gemiddelde van 21. Lees het hier.

Beeld anp

Toch is ondanks deze kleine taalgevechten weinig te merken van 'een echte derby der lage landen', zoals de organisatie had aangekondigd. 'Dat speelt bij ons totaal niet', aldus Merckx. 'We hebben ons ook niet voorbereid. Wel hebben we onderweg in de bus een lekkere cava genomen.'

Voor de prominente deelnemers is het Groot Dictee toch vooral een persoonlijke exercitie met als belangrijkste doel het foutentotaal binnen de perken te houden. 'Mijn man zei dat ik de uitnodiging niet kon weigeren, anders was ik niet gekomen', zegt Taveirne. 'Je kunt het van tevoren niet oefenen en je zet toch je eergevoel op het spel.'

Die twijfel was er niet bij scenarist Frank Ketelaar. 'Ik doe elk jaar mee', zegt hij. Dat betaalt zich uit, want Ketelaar gaat even later als beste Nederlandse prominent naar de finale, met 18 fouten. Daarin neemt hij het op tegen de best presterende BV'er, cabaretier Bart Cannaerts, die 16 fouten maakte.

Onder grote druk moeten Ketelaar en Cannaerts, samen met de twee beste niet-prominenten (beide 11 fout), de volgende woorden correct spellen: tomaten-groentesoep, of-of-, caffè latte, F-16-piloot, déjà-vugevoel en gequeued. Nederland wint nipt, met 6-8.'

Beeld anp

Het Groot Dictee der Nederlandse Taal

Lang leve het heen-en-weer

Ik was een pensionaatsmeisje met een goeiige nonkel die redemptorist was en 's zondags te allen tijde een soutane droeg. In de Congolese brousse praatte hij Kikongo en dronk palmwijn zo zacht als leguanenhuid.

Pontificaal gezeten in mijn bomma's fauteuil, onder de Byzantijnse afbeelding van Onze-Lieve-Vrouw van Altijddurende Bijstand in haar karmozijnrode gewaad, een drupje Elixir d' Anvers op het ovale bijzettafeltje, liet heeroom tijdens zijn congé sigarenrook de kamer in kringelen.

Op mijn tweeëntwintigste verliet ik dit sacrosancte, breliaanse universum en verkaste naar Nederland, waar een kotelet een karbonade heette, caoutchouc rubber, een froufrou een pony en een brood niet grijs was maar bruin.

In Mokum voelde ik me algauw senang. Ik leerde jij-bakken pareren, linkmiegels vermijden en ervoer mijn expatriatie nooit als een collocatie. Allengs maakte ik kennis met hachee, gruttenpap en krentjebrij, maar ook met saté en spekkoek, en at niet alleen halal maar ook koosjer.

'Wordt mijn dochter daarginds niet te astrant?', weifelde mijn moeder. Ze prefereerde inmiddels dat ik Neerpelts sprak - alles beter dan dat gutturale Hollands. Mijn vader fulmineerde tegen het perfide drugsbeleid van de noorderburen en hun promiscuïteitbevorderende seksshops, maar hun eloquentie apprecieerde hij en het Groot Dictee miste hij niet één keer.

Jeminee, ben ik na al die jaren verkaasd? Vast en zeker, al val ik geenszins van Scylla in Charybdis wanneer ik - om te spreken met de onlangs verscheiden Drs. P - vice versa heen en weer vaar tussen beide taal- en cultuuroevers.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden