Patiëntengegevens terzijde gelegd in Europees onderzoek naar herseninfarcten Neuroloog verdacht van gesjoemel

Een neuroloog van het ziekenhuis Twenteborg in Almelo wordt ervan verdacht te hebben gerommeld met patiëntengegevens voor een Europees onderzoek naar de behandeling van herseninfarcten....

Van onze verslaggevers

Suzanne Baart

Broer Scholtens

AMSTERDAM

De stuurgroep 'kon niet voor de betrouwbaarheid van de gegevens instaan', luidt de voorzichtige formulering in het wetenschappelijke artikel. Het farmaceutische bedrijf Boehringer Ingelheim, dat de studie financierde, bevestigt de verdenking tegen de neuroloog.

Het farmaceutische bedrijf heeft twee jaar geleden bij de hoofdinspecteur van de volksgezondheid een klacht ingediend over die 'onzorgvuldigheden'. Deze kon echter geen adequaat onderzoek uitvoeren, omdat uit oogpunt van privacy patiëntengegevens op naam niet mogen worden ingezien.

In neurologische kringen is grote commotie over de affaire ontstaan. De Nederlandse organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) en de Nederlandse Vereniging voor Neurologie hebben om die reden eind vorige week besloten een onafhankelijke commissie te benoemen die een onderzoek gaat instellen naar eventueel frauduleuze handelingen. De betrokken neuroloog ontkent de beschuldigingen, hij wacht het onderzoek af.

Het grootschalige Europese onderzoek begon in 1989 en liep door tot maart 1995; 59 ziekenhuizen in dertien Europese landen, waaronder negen in Nederland, hebben de werkzaamheid bekeken van een medicijn voor patiënten die getroffen zijn door een herseninfarct. Patiënten werden twee jaar behandeld. Het middel Persantin Retard van Boehringer Ingelheim verkleint, in combinatie met aspirine, de kans op een tweede infarct, blijkt uit het onderzoek.

Er deden ruim zevenduizend patiënten mee. Een eerste publicatie verscheen vorige maand in de Journal of the Neurological Sciences. Daaruit blijkt dat alle onderzoeksgegevens van de neuroloog van het Almelose ziekenhuis uit de statistische berekeningen zijn gehaald, omdat 'na een boekenonderzoek ter plaatse de betrouwbaarheid van de gegevens van 438 patiënten niet kon worden vastgesteld.'

Het terugtrekken van de gegevens heeft geen gevolgen gehad voor de conclusies van het totale onderzoek, stelt het artikel in het vakblad. De onderzoekers kregen voor de bestrijding van de kosten 2500 gulden per patiënt van het farmaceutisch bedrijf.

Medisch-directeur C. Verhorst van de Nederlandse vestiging van Boehringer Ingelheim zegt dat het was opgevallen dat het ziekenhuis zo veel patiënten had ingebracht, vier maal meer dan het gemiddelde van de 59 Europese centra. Uit een gedetailleerd boekenonderzoek konden veel afspraken met patiënten niet worden getraceerd. Ook zouden poli-afspraken hebben plaatsgevonden op onwaarschijnlijke dagen, zoals zaterdag en zondag.

De Vrije Universiteit in Brussel heeft een statistische analyse gemaakt van alle onderzoeksgegevens. Deze bracht opmerkelijke afwijkingen aan het licht van de Almelose cijfers in vergelijking met die van de andere deelnemende onderzoekscentra, bijvoorbeeld ten aanzien van de bloeddruk en het slikgedrag van de patiënten uit Almelo (al dan niet vergeten de pillen te slikken en het moment van inname). Ook bleek het bloedplasma uit het Almelose ziekenhuis onverklaarbare afwijkingen te vertonen.

Gesprekken en een briefwisseling met de betrokken arts, de directie en de medisch-ethische commissie van het ziekenhuis leverden volgens het bedrijf geen bevredigende antwoorden op.

De neuroloog bestrijdt de aantijgingen. 'Ik heb ook geen verklaring voor die statistische afwijkingen, zo die er al zijn. Ik beoordeel dat toch anders. Ik kan me niet verdedigen tegen zo'n grote firma. Er is door mij geen schaduwboekhouding bijgehouden, dat hoefde ook niet volgens het afgesproken onderzoeksprotocol. Ik kan de patiëntengegevens dan ook niet meer koppelen aan de onderzoeksgegevens.'

'De gevonden afwijkingen in het bloedplasma kunnen ook buiten ons laboratorium zijn ontstaan, bijvoorbeeld doordat buisjes met bevroren bloedplasma elders zijn gevallen? Ik wil er echter verder niet over discussiëren in de krant, maar wel binnen mijn eigen beroepsvereniging.'

Het bestuur van de Vereniging voor Neurologie gaat, aldus voorzitter prof. dr. M. de Visser, samen met NWO een onafhankelijke onderzoekscommissie benoemen. NWO heeft een protocol opgesteld hoe vermeende fraude moet worden aangepakt.

De Visser: 'We zijn enige maanden geleden op de affaire gewezen door enkele collega's uit Nederland, maar ook uit het buitenland. Gezien de onrust moet er op korte termijn iets gebeuren. Met het onderzoek zal toch wel enige maanden gemoeid zijn. Er moet uiterst zorgvuldig worden geopereerd. Voorlopig zijn het geruchten.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.