Patiënten vergeten veel van wat tijdens slechtnieuwsgesprek verteld wordt: dit kan arts daaraan doen
© Joost van den Broek

Patiënten vergeten veel van wat tijdens slechtnieuwsgesprek verteld wordt: dit kan arts daaraan doen

Laat wat vaker een stilte vallen, wek vertrouwen en ga in op emoties. Het zijn drie manieren voor artsen om patiënten informatie beter te laten onthouden tijdens een slechtnieuwsgesprek. Ze komen uit het proefschrift van Leonie Visser, die onlangs promoveerde aan het AMC en de UVA.

Het onderzoek, gefinancierd door KWF Kankerbestrijding, richt zich op communicatie tussen oncologen en kankerpatiënten. Die laatste groep vergeet ongeveer de helft van wat de arts hun vertelt, blijkt uit eerder onderzoek. Dat kan bijvoorbeeld problemen opleveren als ze medisch advies moeten opvolgen, of moeten nadenken over behandelingsmogelijkheden. Visser: 'Als je emotioneel of gespannen bent, gaat informatie soms het ene oor in en het andere uit. In dat gesprek moet iets gebeuren waardoor patiënten informatie beter opslaan.'

Om het effect van de verschillende communicatiestrategieën te testen, werden vervolgens informatieherinnering en emoties gemeten

Visser vroeg zich af of informatie beter beklijft als artsen, naast de medisch-technische kant van het verhaal, aandacht hebben voor emoties van patiënten. Dat onderzocht ze met behulp van zogeheten videovignetten. Dat zijn video-opnames van gesprekken tussen arts en patiënt, in dit geval gespeeld door acteurs. Er werden meerdere versies van een gesprek opgenomen, waarbij telkens één communicatiestrategie werd toegepast. De arts liet bijvoorbeeld een stilte vallen, of toonde empathie. De acteur-patiënten leefden zich zo goed mogelijk in de positie van een echte patiënt in. Om het effect van de verschillende communicatiestrategieën te testen, werden bij hen vervolgens informatieherinnering en emoties gemeten.

Arie Dijkstra, hoogleraar sociale psychologie van gezondheid en ziekte aan de Rijksuniversiteit Groningen, vindt het een sterk onderzoek. 'Het toont een duidelijk oorzakelijk verband aan tussen communicatie van de arts en de reactie van de patiënt', zegt hij. Dijkstra maakt wel een kanttekening bij de onderzoeksmethode. 'De videovignettenbenadering is een interessante aanpak, maar ik twijfel of je op basis daarvan uitspraken kunt doen over de realiteit in de spreekkamer. Maar in combinatie met wat we weten uit eerder onderzoek naar dit onderwerp, kun je die aanbevelingen voor communicatie zeker wel doen. Al kun je als arts de belangrijkste informatie ook gewoon opschrijven voor de patiënt. Dan weet je zeker dat het goed gaat.'

Tips voor artsen voor betere communicatie met de patiënt

De patiënt meer laten onthouden van een gesprek? Hier drie communicatietips voor artsen.

1. Wek vertrouwen
Doe uitspraken waaruit blijkt dat je als arts deskundig bent ('Deze operatie hebben wij al heel vaak gedaan'), waarmee je benadrukt de patiënt eerlijk te willen informeren ('Hoewel de risico's klein zijn, wil ik u daar wel over informeren, want u hebt recht op eerlijke informatie.'), en laat merken dat je betrokken bent bij de patiënt ('Ziet u op tegen dit onderzoek?' of 'Bij vragen kunt u ons altijd bellen.').

2. Geef een verbale reactie op getoonde emoties
Bied erkenning ('Ik zie dat u hiervan schrikt' of 'Het is ook niet niks.'), toon empathie ('Ik begrijp dat u hiervan ondersteboven bent.') en vraag door op emoties ('Waar bent u precies bang voor?').

3. Laat een stilte vallen in reactie op getoonde emoties,
zodat de patiënt zich kan herpakken.