Pas op met die aubergine en laat emoji in e-mails maar zitten

Alsof er niet genoeg zijn: binnenkort komen er nog 150 emoji bij. Wat de wetenschap zegt over het communiceren met plaatjes.

Emoji uit de More Moji app van Lilian Stolk.

Superhelden, een lama en een gezicht met ijspegels. Het zijn slechts drie voorbeelden van de 150 nieuwe emoji die vorige maand werden aangekondigd. Later dit jaar zullen ze na updates in Whatsapp en Facebook verschijnen. Daarmee zijn er bijna drieduizend emoji in omloop, en is het een niet meer weg te denken communicatiemiddel. Niet alleen online, maar ook offline. Er zijn kussentjes in de vorm van de lachende drol, klassieker Moby Dick is vertaald als 'Emoji Dick' en vorig jaar kwam de - overigens slecht ontvangen - animatiefilm The emoji movie uit. Ook de wetenschap stort zich vol op het fenomeen. Wat weten we over emoji-communicatie?

Denk niet dat je origineel bent als je een emoji gebruikt die huilt van het lachen

Het schaterlachende gezichtje, met traantjes over de wangen, is met afstand de meest gebruikte emoji wereldwijd. Hij beslaat zo'n 15 procent van ons emoji-gebruik, analyseerden onderzoekers van de universiteiten van Beijing en Michigan in 2015. De Oxford Dictionary riep de 'Face with tears of joy'-emoji dat jaar tot 'woord' van het jaar uit.

Anno 2018 staat de schaterlach nog altijd met stip op één, blijkt uit emojitracker.com , die live het emoji-gebruik op Twitter volgt. De nummer twee en drie zijn het hartje en gezicht met hartjesogen, gevolgd door meer gezichtjes, hartjes en enkele handgebaren. Landen wereldwijd verschillen daar weinig in, al zijn er wel kleine verschillen. De top 20 van Frankrijk stond volgens de studie uit 2015 bijvoorbeeld vol hartjes in allerlei maten en kleuren. Nederlanders gebruikten de party popper en spierbalarm meer dan andere landen.

Aan zeemeerminnen, pizzapunten en kamelen hebben we in de praktijk minder behoefte. Logisch, want die voegen weinig toe aan gesprekken, zegt taalkundige Lieke Verheijen, die aan de universiteit van Tilburg 'digi-taal' onder jongeren onderzoekt. 'Wie appt dat hij een pizza gaat eten, denkt er meestal niet direct aan een pizzaplaatje erbij te zoeken. Het gebeurt soms voor de grap, maar is niet echt relevant. Hartjes en gezichten voegen emotionele waarde toe.' We willen met emoji vooral communiceren wat we live met lichaamstaal uitdrukken. En wanneer heb je een inktvis of donut nodig om de lading van je boodschap duidelijk te maken?

Staat Twitter vol haat? Niet als je emoji turft

Slechts 17,5 procent van de tweets met emoji erin is negatief, concludeerden Sloveense onderzoekers in 2015 op basis van meer dan 69 duizend tweets uit verschillende landen. Meestal waren dat droevige gezichtjes. In het positieve emojigebruik, zo'n 54 procent van de gevallen, zat meer variatie. Er wordt op Twitter gestrooid met lachende gezichten, hartjes, ingepakte cadeautjes, feestemoji en trofeeën.

Marktonderzoeksbureau Brandwatch analyseerde het sentiment in emoji per maand tussen 2015 en 2017. De positieve uitschieter zat met 76,8 procent in februari 2016. Een mogelijke verklaring: fans wensten voormalig One Direction-lid Harry Styles massaal een fijne verjaardag. De meeste negatieve emoji doken op tijdens de Amerikaanse verkiezingen in november 2016 en het Brexit-referendum in juni dat jaar.

Emoji zijn voor jong én oud

De jeugd gebruikt meer emoji dan oudere generaties? Ja, maar het verschil is kleiner dan je misschien denkt. Facebook Messenger hield afgelopen jaar een enquête onder ruim negenduizend gebruikers over hun onlinecommunicatie. Van de 56- tot 64-jarigen zei 77 procent emoji te gebruiken, tegenover 92 procent van de 13- tot 18-jarigen.

Of pubers andere emoji gebruiken dan hun grootouders is helaas niet onderzocht. Lieke Verheijen vergeleek in haar onderzoek wel chatgesprekken van middelbare scholieren met die van 18- tot 23-jarigen. De analyse is nog gaande en emoji zijn niet de focus, maar één ding viel direct op: pubers houden van herhaling. 'Ze zetten bijvoorbeeld drie keer dezelfde smiley achter elkaar, om het te benadrukken. Bij jongvolwassenen zag ik dat veel minder gebeuren.'

Niet álle emoji verduidelijken de boodschap

Emoticons kunnen misverstanden voorkomen. Zet :-P achter een zin en het is duidelijk dat je een grap maakt. Maar in emojiland is wel érg veel keuze in gezichtsuitdrukkingen. Dat kan verwarrend zijn. Wetenschappers van de universiteit van Minnesota vroegen proefpersonen naar de betekenis van diverse emoji. Over het gezicht met hartjesogen was het oordeel redelijk unaniem: dat gaat over liefde. Maar een gezicht dat bijvoorbeeld officieel een 'ongeamuseerde blik' uitbeeldt leverde verschillende interpretaties op, van teleurgesteld en gedeprimeerd tot niet onder de indruk of argwanend. Een vervolgstudie toonde afgelopen jaar aan dat het amper verschil maakt of verwarrende emoji los staan of in zinscontext.

Over ambigue afbeeldingen gesproken, pas een beetje op met groente en fruit. Tenzij u over geslachtsdelen wilt praten, kunt u de aubergine beter vermijden. En de perzik staat vaak synoniem voor kont. Slechts in 7 procent van de tweets met het perzikplaatje gaat het daadwerkelijk over fruit, ontdekte de website Emojipedia in 2016 .

Emoji horen niet thuis in e-mails

Of mensen grootverbruiker zijn of niet, ze zijn het er meestal over eens dat emoji niet thuishoren in e-mails, zéker niet in zakelijke context. De ouderwetse emoticon is tegen alle adviezen in wel het bedrijfsleven binnengedrongen. Een Scandinavische studie vond in 2014 in 17,7 procent van de onderzochte werkmails emoticons. Het leeuwendeel betrof de lachende smiley - :). Zeker in het eerste contact is dat onverstandig, bleek vorig jaar uit een studie waar Gerben van Kleef (Universiteit van Amsterdam) bij betrokken was. Proefpersonen vonden een zakelijke e-mailer die lachende smileys gebruikte minder competent en stuurden minder informatieve e-mails terug. Van Kleef: 'Onze resultaten beperken zich tot eerste indrukken. Als mensen elkaar kennen maakt het misschien minder uit, al kan ik me voorstellen dat overmatig smileygebruik ook dan negatieve gevolgen kan hebben.' Lachende drollen naar de baas of klanten sturen is waarschijnlijk al helemaal een slecht idee.

Emoticons vs Emoji

Vanaf de jaren tachtig gebruiken we in online tekst emoticons als :-) en :P om emotie uit te drukken. Tegenwoordig hebben we 'emoji': grafische versies van emoticons, maar ook van dieren, voedsel en allerlei andere zaken. Een Japanner bedacht eind jaren negentig de eerste 172 emoji, de naam is een samenvoeging van de Japanse woorden 'afbeelding' en 'teken/karakter'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden