Paradijs voor sci-fi liefhebbers: planeet ontdekt met drie zonnen

Overdag één zon aan de hemel, en 's nachts twee. Om dat te ervaren moet je op de nieuw ontdekte planeet HD131399Ab zijn. Het is een paradijs voor sciencefictionliefhebbers: een soort super-Jupiter met methaan en waterdamp in zijn hete atmosfeer, waar een jaar vijfenhalve eeuw duurt. En dus met drie zonnen aan de hemel.

Beeld ESO/L. Calçada

De ontdekking toont eens te meer aan dat planetenstelsels veel gevarieerder zijn dan sterrenkundigen ooit konden vermoeden. In de afgelopen twintig jaar zijn een paar duizend exoplaneten ontdekt - planeten bij andere sterren dan onze eigen zon - en veel daarvan bewegen in heel merkwaardige banen. Door die uitzonderijke gevallen te bestuderen, komen astronomen meer te weten over de oorsprong en evolutie van planetenstelsels.

HD131399Ab is gefotografeerd door de Europese Very Large Telescope in Chili. Dat viel nog niet mee: de planeet is honderdduizend keer zo zwak als zijn moederster. Als hij niet zo'n trage, wijde omloopbaan zou beschrijven, zou hij compleet overstraald worden door de ster, aldus de sterrenkundigen in de nieuwste editie van Science.

De wijde, langgerekte baan - ruim tachtig keer zo groot als de baan van de aarde rond de zon - is de opmerkelijkste eigenschap van de nieuw ontdekte planeet. Op grotere afstand van de moederster (ster A) bevinden zich namelijk nog twee andere sterren, B en C. Die wentelen om elkaar heen terwijl ze samen een trage baan rond ster A beschrijven. Was de baan van de planeet íets wijder, dan zou hij het stelsel uit geslingerd worden door zwaartekrachtstoringen van de andere twee sterren.

Permanente schemerwereld

Extreem fel zijn de drie zonnen van HD131399Ab trouwens niet. De dichtstbijzijnde ster is even zwak (en even klein) als onze zon gezien vanaf Pluto. De twee verre sterren geven nog minder licht: ongeveer zoveel als twee volle manen.

Als de drie zonnen gezien vanaf de planeet min of meer in dezelfde richting staan, is er duidelijk sprake van een dag-en-nachtritme. Maar gedurende een kwart van de omloop zijn sterren B en C juist zichtbaar als A onder de horizon is verdwenen. Het wordt dan dus bijna anderhalve eeuw lang nooit echt donker op de planeet - HD131399Ab is dan een permanente schemerwereld.

Hoe de planeet kan zijn ontstaan is een raadsel. Mogelijk is hij in zijn huidige baan terechtgekomen door zwaartekrachtstoringen van een andere zware planeet in het stelsel. De Nederlandse astronoom Steven Rieder, momenteel werkzaam bij het RIKEN-instituut in Japan en expert op het gebied van zwaartekrachtstoringen, noemt de ontdekking 'heel verrassend'. Toekomstige waarnemingen aan de baan kunnen volgens Rieder uitwijzen of er inderdaad sprake is geweest van een interactie met een ander hemellichaam.

De rode lijn staat voor de baan van de nieuwe planeet.Beeld ESO

Helaas is er niemand om van de drievoudige zonsopkomsten en -ondergangen te genieten: de planeet is nog maar 16 miljoen jaar oud; leven kan er nog niet zijn ontstaan. En even op bezoek gaan is er ook al niet bij - HD131399Ab staat op een afstand van 320 lichtjaar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden