'Paardenmiddel' helpt niet bij MS

Het platleggen en weer 'opstarten' van het immuunsysteem door middel van een beenmergtransplantatie helpt patiënten niet af van multiple sclerose. Patiënten met de niet-progressieve vorm van de ziekte lijken er wel wat baat bij te hebben, maar niet meer dan een behandeling met gewone medicijnen.

In Nederland lopen zo'n 17 duizend MS-patiënten rond, meestal met een ziekteverloop van ups en downs. Beeld thinkstock
In Nederland lopen zo'n 17 duizend MS-patiënten rond, meestal met een ziekteverloop van ups en downs.Beeld thinkstock

Dat blijkt uit een van de eerste grote patiëntenstudies naar de behandeling, verschenen in artsenblad JAMA. Van 151 MS-patiënten die de beenmergtransplantatie ondergingen, waren er 41 na twee jaar merkbaar vooruitgegaan. Liefst 80 procent had na vier jaar nog steeds geen terugval gehad. Maar onduidelijk is of dat wel komt door de behandeling, of dat de patiënten spontaan waren opgeknapt. Aanwijzingen dat de therapie helpt bij de zeldzamere, progressieve variant van de ziekte vonden de onderzoekers niet.

Dat betekent dat voor veruit de meeste patiënten de voordelen niet zullen opwegen tegen de nadelen, denkt Sjef Copray van het UMC Groningen. 'Dit is echt een paardenmiddel.'

Resetten

Bij de behandeling wordt het immuunsysteem van de patiënt vernietigd met een zware chemokuur, waarna de afweer opnieuw wordt 'opgestart' met stamcellen die eerder bij de patiënt werden weggenomen. Aangezien multiple sclerose waarschijnlijk een auto-immuunziekte is, zo is de gedachte, heeft zo'n 'reset' zin.

Maar de bijwerkingen zijn ernstig. Na een Nederlandse proef, tussen 1998 en 2003 gehouden in Rotterdam, kwamen wetenschappers van Erasmus MC ook al tot de conclusie dat beenmergtransplantatie 'niet effectief' is. 'Er zijn patiënten aan de procedure overleden', weet Copray.

In een commentaar in JAMA is de vooraanstaande Amerikaanse MS-onderzoeker Stephen Hauser evenmin genadig. 'Het is allerminst duidelijk dat de gunstige effecten het resultaat zijn van de toediening van stamcellen', aldus de neuroloog.

'Hoopgevend'

In Nederland lopen zo'n 17 duizend MS-patiënten rond, meestal met een ziekteverloop van ups en downs. Bij veel patiënten zijn de ziekteverschijnselen enigszins te onderdrukken met medicijnen zoals interferon-bèta en bijnierschorshormoon. Tegen de agressievere, 'progressieve' variant bestaat geen behandeling.

Rondom stamcellen en MS is al jaren veel ophef. De hoop is dat de stamcellen, die kunnen uitgroeien tot alle soorten weefsel, de zenuwcellen die door MS worden vernietigd ooit kunnen repareren of zelfs vervangen. Maar de alle verhalen ten spijt, is er nog geen bewijs dat dit al kan.

Copray is een van de onderzoekers die probeert stamcellen naar de praktijk te brengen. Resultaten bij proefdieren zien er 'hoopgevend' uit, zegt hij. Maar een garantie voor succes bij de mens is dat allerminst. 'De vraag is of dit zich bij menselijke patiënten vertaalt naar klinisch relevante resultaten.'

Afgezien daarvan is de behandeling, als die ooit lukt, kostbaar en ingrijpend: de stamcellen moeten operatief worden ingebracht, en de ingreep moet naar alle waarschijnlijkheid van tijd tot tijd worden herhaald.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden