'Ozonvreters' in atmosfeer ondanks succes cfk-verbod

Europese wetenschappers hebben in de aardatmosfeer sporen van vier chemische 'ozonvreters' aangetroffen, waarvan de herkomst onduidelijk is. Dat schrijven ze in het wetenschappelijke tijdschrift Nature Geoscience dat vandaag verschijnt. Het Montreal Protocol verbiedt sinds 1987 de productie van zogeheten cfk's, om de ozonlaag te beschermen.

Ozonaantastende gassen zijn moeilijk terug te vinden in luchtmonsters. Op de foto de lucht boven de Noordelijke IJszee. Beeld ap
Ozonaantastende gassen zijn moeilijk terug te vinden in luchtmonsters. Op de foto de lucht boven de Noordelijke IJszee.Beeld ap

Vooralsnog gaat het om relatief lage concentraties van dergelijke chloorfluorkoolwaterstofverbindingen, samen misschien 74 duizend ton die tot 2012 zijn uitgestoten. De verbindingen zijn chemisch net zulke sterke afbrekers van de ozonlaag als de traditionele cfk's die ooit met miljoenen tonnen werden uitgestoten, onder meer uit koelsystemen en spuitbussen. Van twee van de vier stoffen nemen de concentraties de laatste jaren scherp toe.

'Het probleem is vooral dat we niet weten waar deze stoffen vandaan komen', zegt de Utrechtse atmosfeerdeskundige Thomas Röckmann, een van de auteurs van de studie. 'Dat betekent dat er nog een gat zit in het uitbannen van ozonvretende gassen. Zeker als concentraties oplopen is het zaak dat gat te dichten.'

Detectivewerk
Volgens Röckmann is het traceren van ozonaantastende gassen 'waar detectivewerk', omdat de chemische industrie mondjesmaat informatie vrijgeeft over productieprocessen. Daardoor hebben onderzoekers vaak geen goede chemische vingerafdruk van de stoffen, waardoor het ook moeilijk is ze terug te vinden in luchtmonsters.

Volgens de auteurs van het artikel in Nature Geoscience zijn de aangetroffen verbindingen mogelijk ontstaan als tussenprodiuct, hulpstof of oplosmiddel bij de synthese van andere stoffen, zoals insecticiden. Omdat ze geen eindproduct zijn, zijn ze formeel niet verboden. 'Maar ze breken wel degelijk ozon af', zegt Röckmann, die voor de paper de aanwezigheid van de onbekende cfk's in de ozonlaag aantoonde.

Volgens de Utrechtse onderzoeker is dat des te pijnlijker omdat het internationale Montrealprotocol erg goed heeft gewerkt. 'De grootste ozonaantasters zijn met groot succes geëlimineerd. Dat heeft de chemische industrie gewoon geregeld. Dan zie ik geen reden om dit wel te laten lopen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden